Abaliget Cave

Abaligeti mağara Mecsek dağının ən uzun, çaylı mağarasıdır. Mağara və bir hektarlıq səthi sahəsi 1982-ci ildən bəri Macarıstanın xüsusi qorunan təbii dəyərləri arasında yer alır. Danube–Dráva Milli Parkı İdarəsinin nəzarətindədir. Qurulmuş əsas qol təxminən 466 m uzunluğunda olub, turistlər üçün bələdçi ilə ziyarət edilə bilər.

Təsviri

Abaligetdə, Mecsek dağının şərq‑şimal hissəsində yerləşən Bodó dağı yanındakı mağara trias anizozlu boz kalkarda formalaşmışdır. Giriş dəniz səviyyəsindən 219 m yüksəklikdə yerləşir. Qərbi 2‑ci nömrəli yan qolun sonundakı tutucu qayası konqlomeratdır. Su yığma sahəsinin əhəmiyyətli hissəsi Jakab dağı antiklinik qumda yerləşir. Abaligeti mağarasının turizm üçün açılmamış hissələri Danube–Dráva Milli Parkı İdarəsinin icazəsi ilə görülə bilər.

Barlığın giriş hissəsi, 25–30 m uzunluğunda (bölmənin genişlənməsinə baxmayaraq) çox aşağıdır, buna görə də yalnız əyilərək keçilə bilər. Barlıq girişindən təxminən 40 m uzaqda Şərq yan budağı yerləşir, bu ehtimal ki, qədim bir mənbə axını, girişidir. 77 m məsafədə yüksəkdə yerləşən Daş körpü müşahidə olunur, bu da çayın köhnə səviyyəsini göstərir. Daş körpünün sol küncündə tac şəklində damcıq daş forması, Korona görünür, onun aşağı hissələri qırılmışdır. Daha da, təxminən 18 m məsafədə Pisai yamaclı qüllənin boşluq dəsti 15 m hündürlüyə uzanır. Girişdən 160 m məsafədə, əsas girişdə yerləşən Flórián heykəli adlı formanın qarşısında Flórián quyusunun suyu çayı bəsləyir. Burada barmağın ən geniş otaqlarından biri yerləşir, burada astma xəstələrinin müalicəsi həyata keçirilir. Daha irəliləyərkən çox döngülü koridorda nəhəng ölçülü, zədələnmiş damcıq daş forması, Fil başı, ziyarətçilərin diqqətini cəlb edir. Onun qulağından və budağından böyük parçalar çatışmır. Döngüdə tavandan düşmüş bir neçə tonluq daş blok (Kripta örtüyü), dar bir hissədən sonra divardan çıxan daş kənarları (Gəmiyə bənzər silahlar və ya Krokodillər), bir neçə metr irəlidə, daralan keçiddə isə bir yapışmış daş blok (Uçan daş və ya başqa adı ilə Soyuq daş) müşahidə olunur.

Girişdən təxminən 300 m məsafədə Karthágó qalıqları daş blokları qrupudur, bu, böyük, bir-birinin üstünə yıxılmış daş bloklarından ibarətdir. Burada mağaranın Qərbi 1. yan budağı başlayır. Daha irəliləyərkən 25 m hündürlüyündəki Kürtö görmək olur, bu da səthə yaxınlaşır. Kürtö vasitəsilə böyük yağışlarda su mağaraya, kürtönün üzərində yerləşən dolinadan axır. Təxminən 30 m daha irəlidəki Kitabxanada yenidən böyük, tavandan düşmüş və sonra bir-birinin üstünə yıxılmış daş lövhələr (kitablar) müşahidə olunur. Kölesi Vince bu yerdə düz daş lövhələrdən insan əli ilə hazırlanmış pilləkənlər tapdı, bunlar 1900‑lərin əvvəllərində də mövcud idi, lakin bu günə (probabliklə 1950‑ci illərdə inşa zamanı) itmişdir. Mağaranın Qərbi 2. yan budağının giriş yolu burada açılır.

Daha irəliləyərkən, sol tərəfdəki divarda damcı daş qabığı (Niagara şəlaləsi), sonra isə əsas budağın son nöqtəsində mağaranın ən böyük salonlarından biri (Böyük Dóm) yerləşir. Formasını yıxılmalar, çatlamalar yaratmışdır. Mağaranın əsas budağının orijinal, sifonlu ucu (466 m) sağa açılan Cəhənnəm dəryasının girişindən təxminən 40 m uzaqda yerləşir. Mağara çayı suyu buradan çıxır. Böyük Dómdan incə, paslanmayan poladdan hazırlanmış pilləkən 18 m daha yüksəkdə yerləşən, 1954-cü ildə kəşf edilmiş Böyük Otağa aparır. Otağın bir ucunda 30 m³ həcmində böyük, yıxılmış daş blok yüksəlir, digər ucunda isə mağaranın damcı daşları ilə ən zəngin (gözəl damcı daş çirklənmələri, asılı damcı daşlar və şüşə damcı daşlar) hissəsi yerləşir. Qonaqlar turda bura qədər gəlir, sonra göstərilən marşrutu izləyərək səthə qayıdır.

Abaliget mağarasının canlı aləminin geniş araşdırmasını Gebhardt Antal həyata keçirmişdir; o, 1934-cü ildə sistematik toplama işi nəticəsində mağarada 190 heyvan növünü, o cümlədən həşəratları, örümcekleri, kiçik çöl sürünənləri və çayın suyunda unikal körbəcik növlərini, məsələn, ona adlandırılmış Niphargus forelli gebhardti və kör su heyvanlarını təsvir etmişdir. Mağara əhəmiyyətli qış yarasa istirahət məkanıdır. Tədqiqatçılar yalnız mağarada yaşayaraq və ya çoxalan 19 yarasa növünü müşahidə etmişlər. Bunlardan bəzən böyük qanadlı yarasalar və kiçik qanadlı yarasalar da hazırlanmış bölmələrdə görünür. Böyük bədənli məməlilər arasında böyük pələ izləri mağaranın daxili hissələrində mütəmadi olaraq görülür və yaxınlarda bir vidra ailəsi qonşu balıqçılıq gölündən mağaraya köç etmişdir.

1921-ci ildə mağara ilk dəfə Abaligeti-barlang adı ilə ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur. Abaligeti-barlang ədəbiyyatda A1 (Szabó Pál 1961), Abaliget Cave (Kordos 1977), Abaligeti barlang (Kadić 1922–1925), Abaligeti-cseppkőbarlang (Barbie 1936), Abaligeti cseppkőbarlang (Szeghalmy 1937), Akácos-víznyelő (Havasi, Székely, Salamon 2003), Nagy Paplika (Bertalan 1976), Nagypaplika (Kaán 1931) və Paplika (Polgárdy 1941) adları ilə də rast gəlinir.

1896‑dək

Honművész 1833-cü il oktyabrın 6‑cı sayısında belə yazılıb: Pəçtdən Ny‑yə, üç saatlıq məsafədə, Abaliget qonşuluğunda məşhur abaligeti cseppkőbarlang yerləşir, ona 3 öl enində və 20 öl uzunluğunda bir ön otaq çıxır. Səthini buz kimi soyuq, təxminən 2,5 fut dərinliyində axan çay suyu örtür. 500 öl uzunluğundakı mağara qəhvəyi-qara mərmərdən ibarətdir. Mağarada yer altında yüksək yollar, geniş otaqlar, səsli axınlarla dolu qorxunc virajlar və yüksək qüllə kimi yüksələn qayalıq şüşələr mövcuddur.