Abdullah Khan Madrasa

Abdullakhan mədrəsəsi, Özbəkistanın Buxar şəhərindəki Koshmadrasa ansamblının şimalında yerləşən memarlıq abidəsidir. Bu mədrəsə, Özbək hökmdarı Abdullah II-nin memarlığının mükəmməl nümunəsi olaraq, 16-cı əsrdə Buxara memarlığının bütün yaradıcı nailiyyətlərini nümayiş etdirir.

Tarix

Mədrəsənin memarı məlum deyil və o, Abdullah II tərəfindən tikilmişdir. Tikinti işləri 1587–1588-ci illərdə başlamış və 1589–1590-ci illərdə başa çatmışdır.

Məkan

Mədrəsə Buxarada, Koshmadrasa ansamblının şimal hissəsində, Modarikhan mədrəsəsinin qarşısında yerləşir.

Bu və Modarikhan mədrəsələri Koshmadrasa memarlıq ansamblını təşkil edir. Mərkəzi Asiyanın memarlığında, bir-birinin qarşısında yerləşən iki bina üçün "cüt" termini, iki mədrəsə üçün isə "cüt mədrəsə" termini istifadə olunur.

Memarlıq

Mədrəsənin xarici divarlarında qərb və şimal fasadlarında böyük peshrevlər mövcuddur. Müəyyən bir müddət bu yerdə mövcud olan hamamın əlavə olunduğu cənub tərəfdə əsas divardan çıxıntı görünmür.

Abdullah Xan mədrəsəsinin məscidində beş dəfə və cümə namazları hər gün qılınır.

Struktura adi mədrəsələrdən olduqca fərqlidir. İki mərtəbəli otaqlar həyət ətrafını əhatə edir. Hər iki tərəfdə qalereya və yüksək veranda var. Girişlər daxili otaqlara və oturma otağına aparır. Mədrəsənin böyük qırxı cənuba baxır. Qanadlar və muqarnaslar lak dekorasiyalarla bəzədilmişdir.

Qapıdan keçərək, hər iki tərəfdəki böyük otaqlara – dərs otağına və məscidə daxil olunur. Qapı çərçivəsinin üslubunun unikal nümunəsi, düyün şəklində kiçik taxta parçalarından hazırlanmışdır.

Həyət tərkibi "choraivon" üsulu ilə, bir sətirdə yerləşən yüksək damlarla hazırlanıb. Mədrəsənin künclərində, daxil otaqlar (namaz otaqları) daxil olmaqla, mürəkkəb tarixi əlaqələr yaradılıb. Qərb hissədə geniş kupollu bir otaq var. O, iki mərtəbəli hücrələrlə əhatə olunub. İkinci mərtəbədə, bir növ qalereya – otaqların keçidləri bükülmüş kimi görünür.

Mədrəsənin bütün xarici fasadları, əsas fasad istisna olmaqla, yüksəldilib və bişmiş kərpiclərlə bəzədilib. Əsas şərq damının ortasında dərin bucaqla satıla bilən dam var. Qapı evinin üzərində kitabxana verandası yerləşir.

Qapı evinin damı bir zamanlar geniş bükülmüş yazılar zolağı ilə çərçivələnmişdi. Qurandan ayələr ağ fon üzərində ağ hərflərlə yazılmışdı.

Bərpa

İllər ərzində Abdullah Xan mədrəsəsi geniş təmir işlərindən keçib, əsasən mədrəsənin ön hissəsinə yönəldilib. Buxaranın təsisinin 2500-ci ildönümünə görə dəmi ölçülü bərpa işləri aparılıb. Bərpa işləri zamanı hər iki mədrəsənin mərkəzindəki sahələr aşağı salınıb. Hal-hazırda binanın damlarının önündəki pərdələr çıxarılıb.

Məhv olunma

2021-ci il iyulun 29–30 gecəsi Abdullah Xan mədrəsəsinin arxa divarının bir hissəsi yıxıldı. Mədəniyyət İrs Agentliyinin rəsmiləri gəlib vəziyyəti araşdırdı, onların qiymətləndirməsinə görə binanın tam təmiri üçün altı milyard som tələb olunur. Buxara regional prokurorluğu işə baxdı və Cinayət Məcəlləsinin 207-ci maddəsi üzrə cinayət işi açdı.