Adeyze Mosque

Adeyze Camii və ya Atize Camii, Afyonkarahisar şəhər mərkəzində, Hacı Aftal Mahallesi'ndəki Adeyze Sokak üzərində yerləşən tarixi bir məsciddir. Osmanlı dövrünə aid bina, Hacı Mustafa Ağa tərəfindən tikdirilmişdir. Kitabəsinə görə məscid, 1911-ci ildə inşa edilmişdir.

Tarixi

Adeyze Camii, 20-ci əsrin əvvəllərində inşa edilmiş gec Osmanlı dövrü məscidlərindən biridir. Binanın banisi Hacı Mustafa Ağa'dır. Məscidin giriş qapısının üzərindəki kitabədə 1911-ci il tarixi yer alır. Məscid, 1910-cu ildə keçirdiyi yanğından sonra təmir görmüş və qadınlar mahfili yenilənmişdir. 1955-ci ildə tavanı yenilənmiş, pəncərələri daha yüksək səviyyəyə qaldırılmışdır. 1984-cü ildə isə damı təmir edilmiş, olukları yenilənmiş və tavan üzərindəki torpaq təbəqəsi çıxarılaraq yerinə izolyasiya materialı tətbiq edilmişdir. Son olaraq Vəkillər Ümumi İdarəsi tərəfindən 2018-ci ildə bərpa edilmişdir.

Memarlıq

Məscid, kəsilmiş daş divarlı, ağac tavanlı və qırılmış damlı bir binadır. Damı Marsilya kərpicləri ilə örtülüdür. Düzbucağa yaxın, bir az yamuk planlı olan daxili məkan təxminən 7,40 × 10,50 metr ölçülərindədir. Son məcmuət sahəsi ilə birlikdə binanın uzunluğu təxminən 12,90 metrə çatır. Əsas giriş qərb fasadındadır. Qərbdə iki qanadlı dəmir çərçivəli bir qapı var. Qapı basıq kəmərlidir və süvə hissələrində kəsilmiş daş ilə mərmər istifadə olunmuşdur. Kəmərin orta bölməsində çıxıntılı bir kilid daşı yerləşir. Bu bölmədəki stilizə bitki bəzəyi, pəncərə kəmərlərində də təkrarlanmışdır. Binanın cənub fasadında iki, qərb fasadında bir böyük pəncərə var. Şimal-qərb divarında isə yuxarı səviyyədə kiçik düzbucaqlı bir pəncərə yerləşir. Böyük pəncərələr kəsilmiş daş süvəli və basıq daş kəmərlidir.

Caminin iç məkanı ağac gəmə damla ilə örtülüdür. Dəmanın mərkəzində kvadrat formalı bir göbək yerləşir. Bu bölmədə oyma bəzək və künclərdə sarkıt şəklində ağac bəzəklər var. Mihrab, yanlarda yarım sütunlarla əhatə olunmuş nişli bir tərtibata malikdir. Ağac minber cənub-qərb küncdə yerləşir. Qadınlar mahfili şimalda, son məclis məkanı üzərindədir və bura şimal-qərbdəki qapıdan çıxılan ağac pilləkənlə çatılır. Mahfil beş ağac dirək və divarlara oturulmuş olub ön hissəsi ağac qəfəsdir.

Minarə, caminin cənub-qərb küncündə yerləşir və dam səviyyəsindən başlayaraq yüksəlir. Kiçik kəsilmiş daşlardan ibarət pabuç hissəsindən silindrik kərpic gövdəyə keçilir. Şərəfə altında daş və niş motivləri var. Şərəfə qorxuluğu kəsilmiş daşdan, petək hissəsi kərpicdən, şapkası isə kəsilmiş daşdan hazırlanmışdır.