Aksaray mausoleum

Oqsaroy — Samarqanddakı memarlıq abidəsi (XV əsr). Timurilərin son dəfn yeri. O. əlavə dəfn yeri kimi Abu Said (1449—69) və Sultan Ahmad Mirzo (1469—94) hakimiyyəti dövründə tikilmiş. Məqbərə pişik gilindən ganch qarışmasında oyulmuş. Oqsaroy çortoq tarx/sh böyük otaq və qarşı-qarşıya yerləşdirilmiş otaqlardan ibarətdir. Baş tərzi cənuba baxan. Ortadakı miyonsaroyun altında sardoba yerləşir. Oqsaroy tikintisində o dövr memarlığına xas mürəkkəb üsullar tətbiq olunmuş: böyük otağın kubbəsi 4 böyük ravoq və bir-biri ilə kəsişən ravoqçalar həm də toqilar vasitəsilə örtülmüş. Bu qurğular şarafa və ganch bəzəkləri ilə bəzədilmiş. Bəzəklərin çoxu kundal üslubunda hazırlanmış. Nəfis işlənmiş ağ, göy rənglər qızıl xalla bir-biri ilə uyğunlaşaraq möhtəşəm görünüş qazanmış. Naqış formaları bir-birini təkrarlamayan. Bir ravoqda 67 fərqli bəzəkgül var. Binanın xarici memarlığı tamamlana bilməmiş. Böyük otağın xarici kubbəsi, 8 tərəfli poykubbəsi tamamlanmamış. Oqsaroy Timurilərin dövrü memarlığının nadir nümunəsi hesab olunur.

Tarix

Oqsaroy məqbərəsinin dəqiq tikilmiş tarixi və məqsədi haqqında tarix mənbələri yoxdur. Sovet arxeoloqu və şərqşünası tarixçisi M.E.Masson məqbərənin tikintisinin Movarounnahr hökmdarı Abdulatifin öldürülməsi ilə bağlı olduğunu, atası Mirzo Ulug'bek qəbrinin orada olması səbəbindən onun Göriamir məqbərəsinə dəfn edilə bilmədiyi təxmin edilir. Bununla yanaşı, məqbərənin memarlıq xüsusiyyətləri və daxili bəzəkləri İshratxona məqbərəsinə bənzəyir, bu da onu XV əsrin 70-ci illərində tikilmiş kimi nisbət vermək imkanı verir. Məqbərə Sultan Abu Said ailəsinin kişi nəsilləri üçün ailə qəbir vəzifəsini daşıya biləcəyi fikri də mövcuddur.

XX əsrə qədər, abidə ciddi zədələnmiş vəziyyətə gəlmiş. 1924—1925-ci illərdə inşaatda rekonstruksiya işləri aparılıb, bu məqbəranı qırılmaqdan qoruyub saxlamış. XXI əsrin əvvəllərinə qədər o vayrona vəziyyətdə olmuş. 2007-ci ildə Oqsaroy məqbərası şəxsi vəsaitlər hesabından yenidən bərpa edilmiş və hazırda turistlər üçün açıq.

Memarlığı

Oqsaroy məqbərası bir gumbazlı, dördbucaqlı formalı bina olub, əsas zal və üç giriş otağını özündə cəmləşdirir. Əsas zalın yuxarı hissəsi silindrik baraban üzərindəki gumbazla örtülüb, onun əsası kəsən ravoqlar və qalxonsim yelkənlərdən ibarətdir. Dar pilləkənə bənzər yol marmarla örtülmüş səkkizbucaqlı xalına aparır. Binada heç bir xarici bəzək yoxdur, lakin daxili bəzəkləri ilə xarici görünüşündən kəskin fərqlənir. Daxili hissədə, divarların altında mozaik panel mövcuddur. Divarlar zərgərlik əşyalarından çox istifadə edilərək işlənmiş bəzəkli rəsmlərlə örtülüb.