Alâeddin Mosque

Alâeddin Camii (Türk: Alâeddin Camii) Konya, Türkiyənin mərkəzindəki Alaaddin Təpəsində (Alaadin Tepesi) yerləşən əsas abidədir. Selçuk Sarayı olan təpə qalası kompleksinin bir hissəsi olub, Rum Selçuk Sultanlarının əsas namazxanası kimi xidmət etmiş və onun həyəti bir neçə sultanın məzar yerlərini ehtiva edir. Orta əsrin 12-ci və 13-ci əsrləri arasında mərhələlərlə tikilmişdir. Konyada sağ qalan bir neçə Selçuk məscidindən ən böyüyüdür.

Həm məscid, həm də onun yerləşdiyi təpə Selçuk Sultanı Alaaddin Keykubad I (Alaaddin Tepesi və Alaaddin Camii) adını daşıyır.

Alaeddin Təpəsi

Alâeddin Təpəsi qədim dövrdə Kawania və Kaoania Təpəsi kimi tanınırdı. Eflatun Mescidi, Ayios Amphilochios adlı Bizans kilsəsinin çevrilmiş forması, 1920-ci illərə qədər məscid ilə təpəni paylaşırdı. Özünə məxsus Alaaddin Məscidi ehtimal ki, əvvəlki bir Xristian bazilikasının yerində tikilmişdir; bu, 20-ci əsrin qazıntıları və məscid daxilində istifadə olunan qədim spolia ilə dəstəklənir. Kompleks, şəhərin qədim akropoli yerləşdiyi süni şəhər hökmətinin yaxınlığında yerləşir.

Məscid

Selçuk Sultanı Mesud I məscid üzərində işə 1155-ci ildə başladı. Bir yazı incə ebony minbari 1155-ci ilə aid olduğunu göstərir, bu da Anadolu’da Selçuk incəsənətinin ilk tarixli nümunəsidir. Mihrabın çoxrəngli keramika çərçivəsi və onun üzərindəki kubbe də bu dövrə aid ola bilər. Məscidin şərq qanadı, Bizans sütunları və başlıqları yenidən istifadə edilərək tikilmiş sütunları ilə, qeyri-adi dərəcədə açıq və genişdir.

Mesud I-in oğlu Kılıçarslan II atasının məscid üzərindəki işini davam etdirdi. 1219-cu ildə Kaykaus I əsas girişini qərbdən şimala, məhrəbin qarşısına köçürərək, şəhərə baxan və Səlcuq sarayına üz tutan şimal tərəfində monumental fasad əlavə edərək böyük bir yenidənqurma proqramına başladı. Həyətə bir mərmər türbə başlanıldı. Kaykausun tikinti işi eyni ildə onun ölümündən sonra qısaldı, yalnız onun qardaşı və varisi Alaaddin Keykubad I tərəfindən davam etdirildi, Keykubad qardaşının bir neçə yazısını dəyişdirərək məscidin bütün təkmilləşdirmələrini özünə aid etdi. 1235-ci ildə o, məhrəbin şərqində qırx iki sütunla dəstəklənən böyük bir otaq əlavə etdi. Məscid indi Keykubadın adını daşıyır. Keykubad məscidin və sarayın ətrafında qoruyucu bir qurğu, Konya qalasını da inşa etdi.

Minarə, mərmər məhrəb (1891) və məscidə ən çox ziyarətçilərin daxil olduğu şərq qapısı Osmanlı dövrünə aiddir.

Məscidin həyətində iki tipik Səlcuq türbəsi (kümbet) var, biri Kılıçarslan II tərəfindən tikilib və damında hələ də bəzi mavi kərpiclər qalır. Türbələrdən birinin damının əsası Qurandan taxt ayəsini daşıyır.

Yazılar

Məscidin əsas girişinin üzərində bir yazı onun tamamlanmasını Sultan Alaaddin Keykubad I-ə 617 H (1220–1221) ilində bağlayır. Sağda başqa bir yazı eyni sultana məscid və türbələr üçün məsul olduğunu bildirir. Başqa bir yazı Şamdan olan Suriya sənətkarı Muhammad ben Khaulan-ı qeyd edir. Fasadda olan yazılar da Alaaddin, Izzeddin Keykavus və həm Alaaddin, həm də Izzeddin dövründə məscid işlərinə cavabdeh olan Atabeg-in adlarını göstərir. Izzeddin məscidin əsas namaz salonunun tikintisindən məsul idi.

Səlcuq sultanlarının türbələri

Alâeddin məscidinin həyəti iki monumental məqbərə, türbə və ya kümbət adlandırılan, ehtiva edir. Onun fasadındakı bir yazıya görə, Kilijçarslan II on tərəfli, konik damlı bir məqbərə sifariş etmişdir ki, bu da Səlcuq sülaləsinin dəfn yeri olmuş, Rum Səlcuq sultanlarından səkkizinə məzarları yerləşdirilmişdir:

Rukneddin Mesud I (1156-cı ildə vəfat etmiş)

Izzeddin Kiliçarslan II (1196-cı ildə vəfat etmiş)

Süleyman Şah (1204-cü ildə vəfat etmiş)

Gıyaseddin Kayhusrew I (1210-cu ildə vəfat etmiş)

Alaaddin Keykubad I (1237-ci ildə vəfat etmiş)

Gıyaseddin Kayhusrew II (1246-cı ildə vəfat etmiş)

Rukneddin Kiliçarslan IV (1266-cı ildə vəfat etmiş)

Gıyaseddin Kayhusrew III (1283-cü ildə vəfat etmiş).

İkinci səkkizbucaqlı məqbərə Kaykaus I tərəfindən başlanmış, lakin onun 1219-cu ildə vəfat etdiyi vaxtda hələ tamamlanmamışdır. Bu tamamlanmamış mərmər məqbərə Adsız Türbə kimi tanınır, ya da “Adsız məqbərə”, çünki onun içində dəfn olunmuş 4 şəxsin adları məlum deyil.

Son tarix

1945-ci ildə məscid Təhsil Nazirliyi tərəfindən idarə olunmuş və Karatay Mədrəsəsi ilə birlikdə muzeyə çevrilmişdir. 1951-ci ilə qədər məscid Pious Endowments Ümumi İdarəsi (Vakıflar Genel Müdürlüğü) tərəfindən idarə olunmuşdur. 1952-ci ildə muzey yenidən məscidə çevrilmiş, lakin onun statusu ilə bağlı mübahisələr davam etmiş, çünki həyət artıq Antik Əsərlər və Muzeylər Ümumi İdarəsi (Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü) tərəfindən idarə olunurdu.

Bərpa

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı məscid ordu avadanlıqlarının saxlanması üçün istifadə olunmuşdur. Müharibədən sonra bərpa cəhdləri edilməmişdir. Dörd illik bərpa prosesində qərb hissəsinin kubbesinin üzərinə qurğuşun lövhələri və suya dayanıqlı təbəqə ilə ağır beton lövhələri qoyulmuşdur.

2014-cü ildə məscidin tam bərpası üçün işlər başladı, bu, köhnə Səlcuq sarayının qalan izlərini bərpa etmək üçün daha geniş layihənin bir hissəsi idi. 2020-ci ilə qədər işlər demək olar ki, tamamlana bilmişdi.