Altyn-Asar

Altynasar — köhnə şəhər yeri. Qızılorda vilayəti Qarmaqşı rayonu Quañdariya çayının köhnə kanalının boyunca yerləşir. Əski adı məlum deyil.

Altynasar şəhər xalqı eramızdan əvvəl I-IV əsrlərdə yaşamış, sahəsi 17 ha torpaq tutan, dörd əsas binası olan çox böyük şəhər. Şəhər bir neçə mərtəbədən ibarət mürəkkəb binalardan tikilmiş.

İlk olaraq 1948-ci ildə Xorəzm arxeoloji ekspedisiyası (rəhbəri Sergey Tolstov) tədqiq etmişdir. Qəbirin başında iki təpənin forması aydın görünür. Birincisi “Böyük ev” adlanır, sahəsi 150×150 m, hündürlüyü 12–15 m. Burada əsasən yaşayış evləri olmuş. İkinci təpə “Kiçik ev”. Aparılan qazıntı işləri şəhərin aşağı mərtəbəsinin I–VIII əsrlərdə tikildiyini müəyyən etmişdir. Yuxarı mərtəbə VI–VIII əsrlərə aiddir. Yuxarı mərtəbədəki yaşayış evlərinin yerləri qazılmışdır. Otaqlarda süfrələr və döşəməyə quraşdırılmış odunlar saxlanılmışdır. Onların damı, qırmızı kərpic və çamurla örtülmüş, yüngül olduğu müəyyən edilmişdir.

Şəhər xalqı mal-çobanlıq və kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmuş. Çayın aşağı axarında yerləşən Jetiasar mədəniyyətinin digər məskənləri kimi, Altynasarın da qədim sakinləri düşmən işğalından şəhəri tərk etmişlər.