Aşık Veysel Museum

Aşık Veysel Muzeyi, Türkiyədə Sivasda, Şarkışla rayonunun Sivrialan kəndində məşhur xalq ozanı Aşık Veyselin muzey kimi tərtib edilən evidir.

Aşık Veysel Şatıroğlunun doğulduğu ev Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 1979-ci ildə kamulaşdırılmış, 1982-ci ildə yenilənərək muzey kimi ziyarətə açılmışdır. Ev və 2012-ci ildə tikilən əlavə binadan ibarət muzeydə Aşık Veyselin fotoşəkilləri, şəxsi əşyaları, şeirləri və onunla bağlı nəşr olunan əsərlər və balçıqhunu heykəli sərgilənir.

İki bina arasında “Karanlık Oda” adlanan bölmə mövcuddur. Bu bölmədə ziyarətçilər görmə əngəlli Aşık Veyselin dünyasını anlamaq üçün bu qaranlıq otaqdan keçirlər. Muzeydə Aşık Veysel, görmə əngəlli ziyarətçilərə qabartma yazılarla təqdim olunur.

Tarixçə

Görmə qabiliyyətini çiçək xəstəliyi nəticəsində itirən Aşık Veysel, Sivasda 1931-ci ildə təşkil edilən Aşıklar Bayramı'nda Ahmet Kutsi Tecer tərəfindən kəşf edilmiş və şeirləri ölkə üzrə tanınmışdı. Ozan, bir çox vilayəti gəzib 6 kənd institutunda saz müəllimliyi etdikdən sonra “Bütün hislərim qulaqlarımdadır… Şəhərdə o səs-küylər qulağımı bağlayır.” deyərək 1946-cı ildə ani bir qərarla kəndinə dönərək kənd təsərrüfatı ilə məşğul olub 21 Mart 1973-cü ildə vəfat etmişdir. Kənddəki evi, 1979-cu ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən kamulaşdırıldı. İki otaq və otaqların bitişiyindəki mətbəx, anbar və salonlardan ibarət ev, muzey kimi tərtib edilərək 21 Mart 1982-ci ildə ziyarətə açıldı.

2009-cu ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Mədəniyyət Əmlakları və Muzeylər Ümumi İdarəsi tərəfindən bərpa edildi; 7 dekabr 2012-ci ildə yenidən ziyarətə açıldı. Dizaynı və kurasiyası, 2012-ci ildə Sivas Muzey İdarəsi tərəfindən İsveçin Stokholm şəhərindəki Synskadades Muzeyi ilə birlikdə həyata keçirilən “Avropa Birliyi‑Türkiyə Mədəniyyətlərarası Dialoq Muzeylər Qrant Proqramı” çərçivəsində “Muzeylərarası Mədəniyyət İttifaqı Layihəsi” çərçivəsində yenidən tənzimləndi. Tənzimləmə zamanı muzey binası ekoloji materiallarla yenilənmiş, sərgi sahəsi yenidən dizayn edilmişdir. Bu tənzimləmə zamanı Âşık Veyselin evinin yanına iki mərtəbəli əlavə bina tikilmiş, əlavə binanın ikinci mərtəbəsi qonaq evi kimi tənzimlənmişdir.

Bu layihə çərçivəsində Âşık Veyselin həyatını mövzu edən və daha əvvəl heç vaxt nəşr olunmamış bəzi radio və televiziya qeydlərinin yer aldığı bir sənədli film hazırlanmışdır. Hacı Mehmet Duranoğlu tərəfindən hazırlanmış sənədli film, Âşık Veysel Muzeyi və İsveç Synskadades Muzeyi-də mütəmadi olaraq nümayiş olunur. Sənədli film, hər ziyarətçiyə əlçatan bir təcrübə təqdim etmək üçün ingilis dili altyazısı və işarə dili səsli izahı ilə göstərilir. 2023-cü ildə yayımlanan bir xəbərə görə muzeyə, bir il ərzində orta hesabla 20 min yerli və xarici ziyarətçi gəlir.

Muzeyin bələdçiliyini uzun müddət davam etdirən Âşık Veyselin nəvəsi Cemal Şatıroğluun vəfatı üzərinə bu vəzifəni, Âşık Veyselin yol yoldaşlarından biri olan Eyüp Güleryüzün oğlu Mustafa Güleryüz götürmüşdür.

Ziyarət planı

Muzey, görmə qüsurlu olanlar daxil olmaqla bütün ziyarətçilər üçün əlçatanlıq təmin etmək məqsədilə tənzimlənmişdir. Muzeydə ziyarətçiləri Âşık Veyselin fotoşəkilləri ilə Âşık Veyselin xatirələrindən parçalar ehtiva edən böyük panellər qarşılayır. Sol tərəfdəki ilk otaq, Âşık Veyselin vəfat etdiyi otaqdır. Bu otaqda ozanın pipası, ağızlığı, tespihi, cib pulu, paket tütünü, tabakası, fincan qızı kimi xüsusi əşyaları sərgilənir. Âşık Veyselin sazı ilə oturur vəziyyətdəki balmumu heykəli bu otaqdadır. Divarda Âşık Veyselin imzası və barmaq izinin olduğu bir panel var.

Ana qapının sağ tərəfində qalan ilk otaqda L şəklində taxta sedir və televizor var. Ziyarətçilər sedirdə oturaraq Âşık Veysel sənədini izləyə bilərlər. Bitişik otaqda mətbəx var. Mətbəxdə Âşık Veysel'in istifadə etdiyi mis qazan, tabaki fincan dəsti, güğüm, lüks lampası kimi əşyalar sərgilənir. Divarda geniş ailə fotoşəkili ilə onun haqqında köhnə jurnallarda çıxan məqalələr asılıb.

Salon bölməsində Âşık Veysel'in yağlıboya tablosu, fotoşəkilləri, üz maskası, oğlunun sazı var. Həmçinin onun haqqında yazılmış əsərlərin olduğu bir kitabxana ilə ziyarətçi dəftərinin yerləşdiyi bir iş masası var.

Muzeyin ev ilə əlavə bina arasında əlaqə quran və “Karanlık Oda” adlanan bölmədə görmə əngəlli şəxslər üçün braille əlifbası ilə yazılmış “Uzun İnce Bir Yoldayım” sözü yer alarkən digər qonaqlar üçün isə qaranlıqda 2‑3 saniyə, yerləşdirmə sənəti sonunda Âşık Veysel heykəli ortaya çıxır.

Ziyarətçilər salon bölməsindən sonra qaranlıq otaqdan keçərək əlavə binaya girirlər. Bu bölmədə Âşık Veysel haqqında böyük panellərlə təqdim olunan dizaynlar var. Âşık Veysel şeirlərinin kiçik rəngli kartlara çap edilib tavanın yaradılmış göyüzündən asıldığı dizayn, ən çox maraq görən bölmələrdəndir.