Bahman Mirza Qajar Mausoleum

Bahman Mirza Qajar Mausoleyi, Azoresdə Barda yerləşən İmamzadə memarlıq kompleksindən şimal-şərqə 25 metr məsafədə yerləşən üç kubbəli məqbərdir.

Dizayn

Bahman Mirza məqbəri 1880-ci ildə tikmiş və burada özünü dəfn etməsi üçün oğullarına vəsiyyət etmişdir. Onun məqbəri İmamzadə məqbərindən 25 metr şərqə yerləşir.

Abidə, bişmiş kərpiclə tikilmiş Arranın memarlıq üslubunun nadir nümunələrindən biridir. Kubbələri həm daxildən, həm də çöldən möhkəmləndirilmişdir. Bahman Mirza Qajar girişdən üçüncü otaqda, həm də son otağın ortasında dəfn olunmuşdur. Kubbənin daxili divarlarında qara mərmər üzərində altı yazı var. Yazılan mətnlər Qurandan ayələrə aiddir: dəfn olunan şəxsin həyatı əzab, məyusluq, həsrət və titrəmələrlə dolu kimi təsvir edilir.

Döşəmədən kubbəyə qədər hündürlük 1 metrdir və məqbərin divarları 1 metr qalınlığındadır.

Bahman Mirza

Məqbərdə dəfn olunmuş şəxs Bahman Mirza Qajar, Qacar sülaləsindən olan alim və tarixçidir. Bahman Mirza bin Naib As-Sultan Abbas Mirza, şahzadənin oğludur. Raudet Uc-Safayi Nasiri-yə görə, o, Abbas Mirzanın 26 sağ qalan oğlunun dördüncüsü idi. 1810-cu ildə doğulmuşdur. Onun əsəri Tazgireyi Mohammed-Shahi-də qeyd olunur ki, gəncliyində atası onu Ardabilin hökmdarı təyin etmişdir. Müəllifin öz qeydinə görə, bu kitab onun qardaşı, Mohammad Şah Qacarın istəyi ilə 1835–1836-cı illərdə yazılmışdır. Həmçinin bir neçə farsca şeir qalmışdır. Bəzi mənbələrə görə, Bahman Mirza 1842-ci ildən Pers Azərbaycanının hökmdarı olmuşdur. Bu vəzifədə uzun müddət qalmamışdır. Oğul qardaşı Nəsərəddin Şah Qacar bu vəzifəyə təyin olunmuşdur. Bu arada, yeni Azərbaycan hökmdarı Nəsirəddin Bahman Mirzanın gözlərini çıxarmağı əmr etmişdir. Vəziyyəti görən Bahman Mirza rus navigatoruna sığınmaq üçün tələsmişdir. Səfir onu çox yaxşı qarşılamış və Bahmana Rusiyada yaşamağa icazə vermişdir. 12 may 1848-ci ildə o, Lənkəran gəmisi ilə Bakıya gəlmişdir. 15 mayda Bakıdan Şamaxıya getmişdir. Daimi yaşayış yeri axtaran Bahman Mirza burada qalmamış, 20 mayda Tiflisinə köçmüşdür. O dövrdə onun işi İran dövründə, Azərbaycan dövründə başa çatmışdır. 28 mayda onun 7 arvadı və bu arvadlardan 19 uşağı Naxçıvana gətirilmiş, daha sonra ailənin başçılarına Tiflisinə göndərilmişdir.

Bəzi hesabatlara görə, onu məcburi köçkün kimi görən, onun qohumu Naser al-Din Şah səhvini anladı, ona bağışladı və geri qayıtmasını istədi. Lakin Bahman yenidən geri gəlmədi. Bahman Mirza uzun müddət Tiflisdə yaşaya bilmədi və 4 oktyabr 1851-ci ildə Şuşadan köçən Malikbekovun mülkünü alaraq orada ailəsi ilə qaldı və bu şəhərdə yaşadı. Şuşada yaşasa da, Qarabağın mədəni tədbirlərində fəal iştirak edirdi. Tez-tez Azərbaycanıın ən qədim şəhərlərindən biri olan Bərdəyə gəlirdi. Qarabağda 24 ili ərzində yeni romanı “Shukurnamei Shahanshahi”ni yazmağa başladı. Bu əsərdə, Çingiz Xanından XIX əsrə qədər olan dövrün tarixi hadisələrini ardıcıllıqla təsvir etdi. Əsər 1871-ci ildə tamamlandı. Yaşlılığı gördükdən sonra, alim özünə Bərdədə 1880-ci ildə məzar tikdi və oğullarına məzarın içində dəfn olunmasını əmr etdi. O, 11 fevral 1884-cü ildə vəfat etdi. Oğulları onu İmamzadədən 25 metr şərqdə yerləşən məzarda dəfn etdilər.

Bahman Mirzanın təxminən 38 000 kitabdan ibarət kitabxanası var idi. Hal-hazırda bu kitabların bir qismi Tbilisidə, qalanı isə Moskva, Sankt-Peterburq və Yerevanda yerləşən kitabxanalarda saxlanılır. Onun kitabxanasından bir neçə kitab Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Əlyazma İnstitutunda saxlanılır. Bahman Mirzanın “Tazgireyi Mohammed – Shahi” və “Shukurnamei – Shahshanshah” əlyazmaları orada qorunur. Bu kitablar və əlyazmalar Bahman Mirzanın öz möhürü və imzası ilə təsdiqlənmişdir.

Hal-hazırda Bərdə rayonunda “Boyuk Qajar” və “Bala Qajar” kəndləri onun nəslindən ibarətdir. Sonralar onun oğulları Rusiya ordusunda yüksək rütbəli zabitlər kimi xidmət etmişdir. Onun dörd generalı və dörd albay oğulları Rusiya və İranda hərbi xidmətdə olmuşdur. 1904-cü ildə Rusiya-Yaponiya müharibəsində vəfat edən oğlu, atası Bahman Mirza Qajarın yanına dəfn olunmuşdur. Son illərdə məqbərə bərpa edilmişdir.