Barit Cave

Barit mağarası Macarıstanın xüsusi qorunan mağaraları arasında yer alır. Dunai–Ipoly Milli Parkında yerləşən Budapeşt III. rayonundakı Budai Təbiət Qoruma Sahəsində yerləşir. Mátyás-hegyi 6. nömrəli qayalıq boşluğu və Mátyás-hegyi 7. nömrəli qayalıq boşluğunun birləşdirilməsi ilə yaranıb. Hər iki mağara tez-tez təsvirlərdə 1. nömrəli mağara və 2. nömrəli mağara adları ilə qeyd olunur. Mátyás-hegy DK-i daş mədəninin ən uzun mağarasıdır. Budai termal karsın ən qədim, hevi mənşəli mağarasıdır.

Təsvir

Budai termal karsın K-i hissəsində, Mátyás-hegydə yerləşən DK-i artıq işlənməyən iki mərtəbəli daş mədəninin yuxarı mədən səviyyəsində, ÉNy-i (sol tərəf) bucağında, qayalıq divarında, üç giriş bir-birinə yaxın yerləşir. Pál-völgyi-mağara sisteminə yaxın yerləşir. Əsas girişin sağında, onun altında Aşağı giriş yerləşir. Əsas girişin solunda, onun üstündə, çətin əlçatan yerdə Yuxarı giriş yerləşir. Əsas giriş dəniz səviyyəsindən 236 m, Aşağı giriş 233,3 m və Yuxarı giriş 240 m hündürlükdədir. Daş mədəninin işlənməsi zamanı açılmış, əyri və üfüqi ox istiqamətində olan Əsas giriş 1. nömrəli mağaranın girişi, həmçinin yarıq şəklində, yamac ox istiqamətində və mədən torpaq səviyyəsindən 15 m yüksəklikdə olan Aşağı giriş də, şüurlu, süni şəkildə yaradılmışdır və 1. nömrəli mağaraya aparır. Daş mədəninin işlənməsi zamanı açılmış, üçbucaq şəklində və üfüqi ox istiqamətində olan Yuxarı giriş 2. nömrəli mağaranın girişidir. Əsas giriş 2,15 m enində və 1,3 m hündürlüyündədir. Yuxarı giriş 60 sm enində və 60 sm hündürlüyündədir. Aşağı giriş 60 sm enində və 80 sm hündürlüyündədir. Girişlər dik bir qırıntı yığınına dırmaşaraq əldə edilə bilər.

Yuxarı eosen kireçdaşı, Szépvölgyi Kireçdaşı Formasiyasında mağara yaranıb. Tektonik çatlaqlar boyunca, dərinlikdən çıxan termal suların qarışıq korroziyası nəticəsində formalaşıb. Budaqlaşan və çox mərtəbəli mağara. Aşağı girişdən sonra kiçik bir salon var. Salonun şərq ucunu dəmir qapı bağlayır və salonun qərb ucunda çatlağın genişlənməsi ilə yaradılmış Aşağı giriş açılır. Əsas girişdən sonra təxminən 2 m² sahəli bir ön otaq gəlir, onun şərq tərəfində düz, şaftalı kəsişməli və şaquli dam var. Damin divarını geri dönmüş qırmızı daş örtür. Damin açılışından şərqə, 50×80 sm ölçülü bir keçiddən sonra açılan, 3,5 m dərinliyində bir çuxur vasitəsilə Aşağı girişin olduğu otağa daxil olmaq mümkündür.

Dəmir qapıdan sonra 6 m uzunluğunda, DK–Şərq-Şimal istiqamətində koridorla mağaranın ən böyük salonuna, təxminən 10 m uzunluğunda və 6 m enində Böyük salonuna çatmaq olar. Koridorun DK ucunda, yəqin ki, səthin altındakı qırıntı çökəyi altında, səthə yaxınlaşır. Böyük salonun yaranması zamanı mağara formalaşmasından əvvəlki mərhələdə tektonik olaraq yaranmış, qurd dişi kalsitlə doldurulmuş bir çatlağı kəsib keçmiş, bu çatlağın qalıqları salonun damında görünür. Bunlar mineral toplama səbəbindən çox aşınmışdır. Salonun divarında və damında termal su fəaliyyəti bir neçə mərhələdə həll olmuş divarlar və qaz kanalları yaratmışdır. Salonun içində erkən inkişafı göstərən barit çıxıntılarının ən çox nümunəsi müşahidə olunur. Salonun damında açılan, adətən şaftalı kəsişməli və 20–40 sm diametrli, həll divarlı kiçik çıxıntı damları maraqlıdır, bunlar 1997 və 1998-ci illərdə kəşf edilən yan budaqlarda da görülür.

Otağın ən qərb hissəsində bir konus açılır, onun vasitəsilə təxminən 5 m daha yüksəkdə yaranmış yuxarı səviyyə, 2-ci mərhələnin mağara keçidləri əldə edilə bilər. Konusun divarında da həvəli həll formaları mövcuddur. Otağın Ş- və ŞK tərəflərində çox yamaclı və tektonik preformasiya sonrası keçidlər başlayır. ŞK keçidindən çıxan konus, toplu otaqlarda bitir. Təxminən 10 m məsafədə Böyük-otağın Ş tərəfinə yönələn keçiddə böyük ölçülü kalsit blok, Kalsitbalina yerləşir. Blok ehtimal ki, keçidin divarından ayrılıb, bu da Ş tərəfdə uzanan və çox havalı, dar çatlağın sübutudur. Kalsitbalinanın Q tərəfdəki hissəsinə tədqiqatçılar qırma yolu ilə daxil olub, bu hissə mağaranın orijinal formasiya zənginliyini xatırladır. Üzərində skalenoid kalsit kristalları ilə örtülmüş divarın bir hissəsində şüşə daş yaranıb, bu da kalsit qabığının aşağı hissəsini örtür. Mağaranın bağlanması əsasən bu bölmənin formasiya zənginliyi səbəbilə həyata keçirilmişdir. Yuxarı səviyyəyə aparan şaquli dəlikdən əlavə, Ş tərəfdə Róka budağı açılır. Budaqın üstündə çoxlu baloncuk boruları, toplu sütun və axın konusları var.

2-ci mərhələnin mağarası (Barit-mağaranın yuxarı səviyyəsi) forma baxımından 1-ci mərhələnin mağarasından çox fərqlənir. 2-ci mərhələnin mağarasında bir-birinin üzərində yerləşən toplu sütunlar xarakterikdir, onların aşağı hissəsində bəzi yerlərdə qalın şüşə daş yerləşir. Yarım ay və qabıq həll formaları da tez-tez rast gəlinir. Yuxarı girişdən 12 m məsafədə bir konus üçüncü səviyyəyə aparır, bu da böyük ölçülü toplu otaqla bitir.

Kürtlər, gömbfələk, gömbüst, tavan kanalları, baloncuk boruları, kalcit təbəqələri, barit təbəqələri, limonit, fənnött, romboedrik kalcit, fənnött, skalenöedrik kalcit, fənnött barit, stalaktit və fosillər, həmçinin tipik, yəni gömbəvi noxud daşları mağarada müşahidə olunur. Əksər noxud daşları həll olunmuşdur. Köhnə karst deposu doldurulması və fermentasiya da keçidlərdə baş verir. Kalcit təbəqəsi bir neçə mərtəbədə, adətən qalınlaşmış və sementləşdirilmiş vəziyyətdə tapılır. Bağlı və təchizatsız mağara Duna–Ipoly Milli Parkı İdarəsinin icazəsi ilə, həmçinin mağara gəzintisi əsas avadanlığı ilə, bir hissəsi yüngül dırmanışla keçilə bilən hissədən ibarətdir. Gündə ən çox 4 qrup ziyarət edə bilər və bir qrup ən çox 8 nəfərdən ibarət ola bilər.