Blue Dyeing Museum

Papadakı Mavi Boyama Muzeyi keçmiş papalı Kluge tipli mavi boyama zavodunun binasında yerləşir. Zavod 1956-cı ilə qədər fəaliyyət göstərmiş, bundan sonra bina kompleksi və bütün avadanlıq abidə qorumasına alınmış və 1962-ci ildə muzey olaraq ziyarətçilərin qarşısına qapılarını açmışdır. 1983-cü ildə, Kluge şirkətinin mövcudluğunun 200-ci ildönümü münasibətilə bina təmir edilmişdir.

Keçmiş zavodun maddi xatirələrini qorumaqla yanaşı, mavi boyama ilə əlaqəli digər xatirələri və məhsulları, digər mavi boyama atölyələrinin işlərini də toplayır. Daimi sərgiləri (Kluge ailəsinin tarixi, mavi boyamanın texniki detallarının təqdimatı; Bódy Irén dəyərli sənətçi, akademik həyat əsərinin sərgisi və Macarıstandakı mavi boyama atölyələri və ustalarına dair sərgi) ilə yanaşı, bu gün də fəaliyyət göstərən mavi boyama ustalarının və mövzudan uzaq olmayan digər sahələrin müvəqqəti sərgilərinə də yer verir.

Tarix

Şirkəti təsis edən Carl Friedrich Kluge – artıq bir neçə nəsli kələm boyama ilə məşğul olmuş – 1783-cü ildə Səxsiyanın Sora şəhərindən Macarıstana gəlib Sárvárda mavi boyama atölyəsi qurmuşdur. 1786-cı ildə Papaya köçmüş və orada bu gün də mövcud olan binanın yerində zavodunu yaratmışdır. O dövrdə Papada artıq 4-5 oxşar zavod fəaliyyət göstərirdi, bu da bu “mavi boyama” materiallarına tələbatın çox böyük olduğunu göstərir. (Mavi boyama ifadəsi 1770-ci ildən, papalı Bengely Istvánın şikayət məktubunda ilk dəfə rast gəlinir, sonra geniş yayılmışdır.)

Kluge Sárvárə gəlmədən əvvəl, bir çox alman, şvic və avstriya şəhərində dolaşmış və çoxlu peşə təcrübəsi toplamışdır. Oğlu, Kluge Károly atası nümunəsini izləyərək, o da Avropada çoxlu yerlərə səyahət etmiş və 1809-cu ildən olan nümunə kitabında 72 tekstil parçasından ibarət kolleksiyanı, onların hazırlanması üçün lazım olan reseptlərlə birlikdə tərtib etmişdir. Reseptlərdə təkrarlamaların asanlaşdırılması üçün müxtəlif kimyəvi maddə və bitkilərin adları işarələrlə əvəz olunmuşdur. (O dövrdə bu gün istifadə olunan kimyəvi işarələmə sistemi hələ formalaşmamışdır.) Nümunə kitabı onun orta səviyyədən yüksək peşə hazırlığını sübut edir. 1806-cı ildə aparılan sərvət inventarının şahidi olduğu kimi, o dövrün şərtlərinə uyğun olaraq müasir avadanlıqlı mavi boyama atelyesi çox gəlirli olmuş, Kluge ailəsi varlılar arasında sayılmağa bilmişdir. 1896-cı ildə ailənin çoxmərtəbəli yeni yaşayış evi, küçə önündə qonşu neoqotik reformist kollec binasının eyni mərtəbə hündürlüyündə tikilmişdir.

Kluge Károly 1895-ci ildə vəfat etmişdir. Oğlu, Kluge Ferenc, 1846 və 1850-ci illər arasında da “gəzən gənc” kimi Avropanı dolaşaraq, kəlmə boyama sənətinin bütün incəliklərini öyrənmiş, müəssisənin rəhbərliyini öz üzərinə götürmüş, anası ilə birlikdə işi davam etdirmişdir. O dövrün konjunkturundan yararlanaraq, atasının əvvəllər başladığı müasirləşdirməni və yeni maşınların alınmasını davam etdirmişdir. Müəssisənin 100 illik yubileyinə, 1883-cü ildə istehsal o qədər yüksəlmiş ki, 1884-cü ildə “Blaudruck-Färberei” adı ilə aparıcı şirkətlər sırasına daxil edilmişdir. 19‑20-ci əsrin dönəmində müəssisə daha da genişlənmişdir. Əvvəllər istifadə olunan su çarxları sökülmüş, buxarlı maşınla qırıntı çəkmə, nişasta maşınları, quruducu qüllələr işlədilmişdir. Müəssisə əvvəllər də taxta çərçivəli, əl ilə işlədilən perrotine çap maşınına malik idi, bu da 1912-ci ildə alman istehsalı metal çərçivəli maşınla dəyişdirilmişdir.

Kluge Ferenc 1923-cü ildə vəfat etdi. O, ailənin son, peşəsi ilə məşğul olan kişi üzvü idi. Qızı, Kluge Matild bir hərbi zabit, Karcsay Bélá ilə evləndi, onun ləğvindən sonra, 1923-cü ildə eyni müəssisənin rəhbərliyini öz üzərinə götürdü, lakin peşəkar olaraq bilikləri olmadığı üçün köməkçilərdən öyrəndi və daha sonra peşə imtahanı verdi. Müəssisəni əslində bir köməkçi, Kovács József, 1945-ci ilə qədər idarə edirdi.

İkinci dünya müharibəsindən sonra istehsal azaldı. Peşə, nəsildən nəsilə, yeddi nəsil Kluge ailəsində davam etdi və 1956-cı ilə qədər fəaliyyət göstərdilər. 1956-cı ildə bina və orijinal avadanlıqları abidə elan edildi və dövlət dəstəyi ilə 1961–1962-ci illərdə bərpa edilərək muzeyə çevrildi. Əvvəllər Tekstil Araşdırma İnstitutu idarəçiliyində idi, 2010-cu ilin sonuna qədər Tekstil Muzeyi Fondu idarə edirdi, bu fonda Budapeşt Tekstil Muzeyi də var idi, 2011-ci ilin əvvəlində Pápa şəhəri bələdiyyəsi onu özünə götürdü.

Digər muzey tipli göyərti rəssam atelyeləri, nümayişlər

Bu gün çalışan göyərti rəssam ustaların bir qismi də köhnə ailə ənənəsini davam etdirir və atelyelərində orijinal avadanlıqlar və maşınlar mövcuddur. Bu atelyelərin arasında bir neçə ziyarətçilərə açıqdır və ustalar ənənəvi və müasir prosedurları, avadanlıqları göstərməkdən məmnun olurlar. Bundan əlavə, Szentendre skanzenində də Nagykőrösdən gələn bir göyərti rəssam atelyesi nümayiş olunur, bu atelye əvvəllər Vladár ailəsinə məxsus idi.

Gál Gyula göyərti rəssam ustası Dunaföldvárda nümayiş atelyesinde ziyarətçilər xalq tekstil sənətinin bu özəl sahəsi ilə tanış ola bilərlər.

Tolnai göyərti rəssam atelyesini 1810-cu ildə Kintner András göyərti rəssam qurmuşdur. Hal-hazırda 7-ci nəsil orijinal maşınlarla, texnologiya ilə və damcı çəkmə cihazları ilə işləyir.

Kiçik sərgilənən mavi boyama atelyesində atelyenin avadanlıqları və orijinal damcı çubuqları ilə necə işlədiyi göstərilir. Atelyedə ilkin olaraq Sárdi János, Xalq Sənəti Ustası 1947-ci ildə işi başlatmış, bu gün onun nəvəsi Auth Andor, Xalq Sənəti Gənc Ustası sənəti davam etdirir. Təxminən beş yüz damcı çubuğundan çoxunun yaşı 100 il ətrafında, lakin 150–160 illik nümunələr də var və bəzi nümunələri artıq Sárdi János hazırlamışdır.

Tiszakecske şəhərindəki Kovács ailəsi 1878-ci ildən bəri mavi boyama ilə məşğuldur. Tiszakecske-də 1926-cı ildə yaradılmış atelyenin 20-ci əsrin əvvəllərinə aid avadanlıqları, forma dəstləri yalnız yerli deyil, həm də Avropa sənaye tarixinin nadir nümunələrinə daxildir. Atelyenin sahibi, eyni adlı Kovács Miklós 1985-ci ildə Xalq Sənəti Ustası titulunu da almışdır.

Bácsalmasda Skorutyák ailəsinin mavi boyama atelyesi görülə bilər. Ailə 1879-cu ildən bu peşəni fasiləsiz olaraq eyni binada davam etdirir. Bundan əlavə, mavi boyamanın maddi xatirələrini də toplayırlar.