Bread Museum

Ağdam Çörək Muzeyi çörək və çörək məhsulları, kənd təsərrüfatı alətləri və onların tarixi üzrə təyin olunmuş muzey idi, Ağdam şəhərində yerləşirdi. Muzey 25 noyabr 1983-cü ildə açıldı və ilk ziyarətçilərini qəbul etdi. Təxminən 2800 eksponatı vardı və dövlət tərəfindən mədəni abidə kimi qorunurdu. “Sunbul” Kafesi muzeyin bitişik ərazisində fəaliyyət göstərirdi.

Tarix

Ağdamda Çörək Muzeyinin yaradılması təşəbbüsü Azərbaycan SSR Kommunist Partiyasının regional komitəsinin birinci katibi Sadıq Murtuzayevə aid idi, o, 1982-ci ildə “İzvestiya” qəzetində Almaniyanın Ulm şəhərindəki Çörək Muzeyi haqqında məqalə oxuyub. Muzeyin köhnə dəyirmanın binasında yaradılmasına qərar verildi. Bərpa işləri yerli mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirildi. Binanın əsas fasadı daş şəbəkə ilə bəzədilmiş və iki mərtəbə hündürlüyündə iki böyük mozaika paneli ilə örtülmüşdü. Mozaika ideyası Sadıq Murtuzayevə məxsus idi və onu Ağdamlı sənətkar‑dizayner Zakir Rustamov icra etmişdi. Panel xüsusi rəngli daşlardan istifadə edilərək yığılmışdı.

25 noyabr 1983-cü ildə muzey ilk ziyarətçilərini qəbul etdi. Muzey üç əsas bölmədən ibarət idi.

İlk sərgi salonunun sahəsi 80 kvadrat metr, ikincisinin - 30 idi. İlk salon gündə 8-10 ton taxıl əritə bilən mexaniki dəyirmanı saxlayırdı. Həmçinin 1930-cu illərdə istifadə olunan, taxılı çirklərdən ayırmaq üçün Trier maşını nümayiş etdirilirdi. İkinci sərgi salonu da maraqlı eksponatlarla zəngin idi: əmək alətləri - alət, döyücü taxta, bıçaq, alça, döyücü maşın - “charchar” kitablar, əlyazmalar və taxıl yetişdirilməsi və kənd təsərrüfatının inkişafını sübut edən müxtəlif materiallar. Dəyirmanın sağ tərəfindəki taxta pilləkənlərdən ikinci mərtəbəyə çıxmaq mümkündü. Bundan əlavə, aşağı salonun içində bir çanaq və mətbəx qabları nümayiş etdirilirdi. Növbəti salonun eksponatları yalnız taxıl yetişdirilməsi və kənd təsərrüfatı ilə əlaqəli idi. Müxtəlif növ buğda, fərqli sortların taxılları, müharibə dövründə uşaqlara verilən çörək kartları, həmçinin buğda taxıllarından hazırlanmış Azərbaycan xəritəsi də burada nümayiş etdirilirdi.

İlk Qarabağ Müharibəsi zamanı erməni silahlı qüvvələrinin hücumları nəticəsində muzey iki dəfə atəşə məruz qaldı. İlk güllə üçüncü sərgi salonuna dəydi, lakin partladı. İkinci güllə 12 avqust 1992-ci il, təxminən 16:40-da muzeyə dəyib. Bu gün Ağdam şəhəri Askeran rayonunun Xanabad və Naxçıvanik kəndlərindən güclü raket və artilleriya atəşinə məruz qaldı, nəticədə bir raket Çörək Muzeyinə dəyib.

Eksponatlar

Muzey keçmiş SSRİ respublikalarının paytaxtlarında bişirilmiş 300-dən çox çörək nümunəsini nümayiş etdirdi. Akademik İmam Mustafayev, İqtisadiyyat elmləri doktoru, professor Abulfaz Qasımov və digər bir çox intellektual nümayəndələr muzeyin eksponat fondu yaratmaqda istisna rol oynadılar. O illərdə muzey Azərbaycan SSR-nin bütün bölgələrindən çörək nümunələri topladı. Gadabay rayonundan 16 qədim kənd təsərrüfatı aləti muzeyin eksponat fonduna köçürüldü. Böyük dəyərə malik olan nümunələr isə kosmosa göndərilib, daha sonra Moskvanın Ulduz Şəhərindən muzeyə gətirilən çörək nümunələridir.

Ən böyük maraq doğuran, muzeyin ən qədim eksponatı - eramızdan əvvəl 7-ci minilliyin fosilləşmiş buğda dənələri idi. Bu dənələr, Efetli kəndinin Ağdam qəsəbəsindəki Çalağan-tepe təpəsində aparılan qazıntılar zamanı məşhur arxeoloq Ideal Narimanovun səyləri sayəsində kəşf edilmiş, akademik, yetişdirici alim İmam Mustafayev, durum buğdasının yaradıcısı tərəfindən muzeyə köçürülmüşdür. Daha sonra, Ağdam erməni silahlı qüvvələrinin təcavüzkar işğal təhdidi altında olduğu zaman, bəzi eksponatlar, o qədim fosilləşmiş buğda dənələri də daxil olmaqla, muzeydən çıxarılmışdır. Onlar, Mədəniyyət İdarəsinin rəhbəri Çimnaz Əliyeva tərəfindən Bakıdakı Azərbaycan Tarix Dövlət Muzeyinə təhvil verilmişdir.

Eksponat olaraq, Çörək Muzeyinə 1980-ci illərdə Ağdamda keçirilən bütün bayramlarda yerli çarşafçılıq ustası Baxman iştirak edən bir çarşaf da verildi.

Bəzi eksponatlar qonaqlar tərəfindən muzeyə bağışlanmışdır. Belə ki, Leningrad blokadasını yaşamış peçətçi peşəkar Galina Andreevna Kanaeva, muzeyə “blokada çörəyi”ni təqdim etmişdir. Bu, II Dünya Müharibəsi zamanı blokada dövründə verilən 125 qramlıq kiçik rans idi. Kanaeva bu çörəyi o günlərin yaddaşında saxlamışdır. Çörək Muzeyi haqqında bir televiziya proqramı gördükdən sonra o, Ağdama gəlmiş və bu çörək ransını muzeyə bağışlamışdır.

Başqa maraqlı eksponat 17-ci əsrin (Kir‑kire) əl işi dəyirman daşları idi. Onlar, Ağamalı kəndindən 87‑yaşlı İsmayıl Qafar oğlu Məmmədov tərəfindən muzeyə təqdim edilmişdir.

Muzey işçiləri

Muzeyin ilk direktoru jurnalist Allahverdi Asadov idi. 1 sentyabr 1984‑də bu vəzifəni AzTV şöbəsinin redaktoru Niyazi Quliyev tutdu. O, sağlamlıq səbəbləri ilə vəzifəsini uzun müddət tutmadı. Sonra “Bilik” (“Knowledge”) cəmiyyətinin rayon filialının rəhbəri Ofeliya Zeynalova direktor təyin edildi, daha sonra Hafiz Əliyev. Muzeydə iki alim, üç bələdçi və bir dəyirmançı çalışırdı. Dəyirmançının işçi birliyinin yaradılma məqsədi, dəyirmanı işlək vəziyyətdə saxlamaq və qonaqlara hazır məhsulları təqdim etmək idi.

Mədəniyyətdə

2013-cü ildə, AzDimension, Azərbaycan şirkəti, “Under Occupation: Aghdam” video oyununu, atıcı perspektivli birinci şəxs oyununu, buradan Çörək Muzeyini tapa bilərsiniz.