Budari State Nature Sanctuary (zoological)

Budarin qoruyuşu – Zayıqın təbii ehtiyatlarını qoruyub, onu artırmaq məqsədilə 1986-cı ildə təşkil edilmiş zooloji qoruyuş.

Coğrafi mövqeyi

Qərbi Qazaxıstan vilayəti Aǧajayıq, Bəytərək, Terək rayonlarında yerləşir. Sahəsi 80 min ha. Qoruyuşun məqsədi ovçuluq‑sənaye əhəmiyyəti olan quş növlərini artırmaq, həmçinin meşə və düzənlikdə yaşayan heyvanları qorumaqdır. Qoruyuşda ildə‑ildə sayı azalmaqda olan qundız, buğan, vəhşi donuz, meşə səsəri, birqazan, qalbağay, qara, alaq, və s. südəmizlər və quşlar qorunur. Əsas vəzifəsi – su üzərində yaşayan göl quşlarının ovçuluq‑sənaye növlərini qorumaq, Oralqöçüm suvarma sisteminin süni su anbarlarındakı heyvanların ovçuluq‑sənaye növləri ilə yerləşdirilməsi.

Torpaq forması

Qoruyuş sahəsi şimaldan Skvortsov kəndindən cənuba Baranovka kəndinə qədər 80,0 min kvadrat kilometr, Zelenov, Aǧajayıq rayonlarına aid torpaqları əhatə edir. Sahəsi Xəzər dənizi sahilinin çökəkli hissəsində yerləşir və yayılmadan yuxarı iki mərtəbəyə uzanır. Budarin kəndinə qədər şimala doğru olan bölgə daim su daşqınları ilə xarakterizə olunan hissədir, eniz çəmənliklərində və dərin vadilərində düzənlik taxılları rast gəlinir. Ağaç tipli bitkilər geniş sahələri tutaraq əsasən çəmən‑torpaq meşələrindən ibarətdir. Şimali Budarinin torpaq forması geniş miqyaslı iri qumlu zəncirlərlə dəyişir, burada çəmənliklərdə müxtəlif ot‑taxıl bitkiləri çox rast gəlinir.

Florasiyası və faunası

Su sahilləri və çəmənliklər arasındakı bütün yayılma boyunca çalılı çəmənlər yerləşir, aralarında bükülmüş çəmən, qara torpaqlar müşahidə olunur. Ağ torpaqdan ibarət kiçik meşələr və həqiqi sahildən çınqıllı‑torpaq çalıları görülə bilər.

Şimal tərəfdəki meşə içindəki sahələr yanmış çəmənliyə, ortasındakı geniş sahələr buğda və arının birləşdiyi yer kimi adlandırıla bilər. Cənubdakı çəmənlər isə çəmənlik, çınqıllı olur. Su hövzəsində qamış‑qogal bitkiləri ilə yanaşı, bölgəmizdə nadir rast gəlinən, Qırmızı Kitabda qeyd olunan paxlalı bitkilər, qırmızıyarpaqlar və s. tapıla bilər.

Heyvan aləmindən 120 növ quş, 30 növ balıq, 20 növ məməli, 10 növ sürünən və su üzənlər mövcuddur. Böyük heyvanlardan ceyran, qaplan, tülkü, ondat, dovşan və digər heyvanlar var. Quşlar arasında geniş yayılmışı boz qartal, qasqaldaq, süngüvərlər. Jayyq çayının zəngin balıq ehtiyatları böyük maraq doğurur.

Qoruxça təşkil edildiyindən bəri burada xüsusi tədqiqatlar aparılmayıb.