Burmalı Minare Mosque

Burmalı Minare Camii ya da digər adlarıyla Ulu Camii və Mahkeme Camii, Amasya şəhərində yerləşən tarixi məna daşıyan dini quruluş. Adını burmalı minarəsindən alan cami yaxınlığındakı Selçuklu türbəsi və Osmanlı dövrü minarəsi ilə diqqət çəkir. 1237-ci ildə Anadolu Selçuklu Dövləti hökmdarı II. Gıyâseddin Keyhüsrev dövründə Ferruh b. Selçuk tərəfindən tikdirilmişdir.

Bu günkü Bakırcılar Çarşısı arxasında yerləşir. Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev dövründə vəziri Ferruh Bey tərəfindən 1237-1247 illəri arasında tikdirildiyi irəli sürülür, lakin tikilmə tarixi dəqiq bilinmir. İlk tikilməsindən sonra 1590‑cı ildə zəlzələ ilə 1602‑ci ildə yanğın sonunda dağılan caminin minarəsi 1730‑cı ildə baş verən yanğında yox oldu və yenidən təmir edildi; bu minarə bu dəfə cami quruluşuna uyğun güclü daşla tikildi. Minarənin ətrafını dolaşan oyukların yaratdığı bu cami Burmalı Minare Cami adlandırılmışdır. Bina Selçukluların inkişaf etmiş kubbe cami tipini göstərməsi baxımından önəm daşıyır. Ön fasadı, digər Anadolu Selçuklu əsərləri kimi geometrik motivlər və muqarnas dolğularla bəzədilmişdir. Cami, girişinin iki yanında yerləşən minarə və türbə xaricində olduqca nizamlı düzbucaqlı formaya malikdir. Caminin içi, kumtaşından örülmüş qalın və möhkəm divarların qərb və şərq fasadlarındakı dörd, cənub fasadındakı üç pəncərə ilə işıqlandırılır. Camiyə minarə ilə türbə arasında xaricə doğru uzanan geniş bir miş içində yerləşən kəmərli qapıdan daxil olunur. Daxili məkan, mihrap oxunun hər iki yanına yerləşdirilmiş üç‑üç sütunla üç nəfə bölünmüşdür. Orta sıradakı bu doqquz bölmədən üçü kubbələrlə örtülüdür. İki yanda qiblə divarına yaxın olanlar əyilmiş, qalan hissələr isə beşik tonozlarla örtülmüşdür.

Giriş fasadının sol küncündə, bitişik olaraq tikilmiş piramidal damlı kümbətdə bina əminləri Ferruh Bey və oğlu Yusuf Bey yatmaqdadır. Kümbət kvadrat taxta üzərində səkkizbucaqlı planda yerləşir və kəsik daşdan hazırlanıb. Bədən divarları üzərində iki sıra halında kirpi saçığı ardınca piramidal dam gəlir. Quruluşun yuxarı mərtəbəsi son zamanlara qədər kitabxana kimi istifadə olunmuş, aşağı hissədə isə hələ Amasya Muzeyində yerləşən mumiyalar saxlanılır. Şehzade Cumudarın mumiyası da burada olduğu üçün xalq arasında kümbət Cumudar Türbəsi də adlandırılır.

Cami ən son iki il davam edən bərpa işləri nəticəsində 2024-cü il 2 avqustda yenidən ibadətə açıldı.