Category:Rakat Mosque

Rakat məscidi — Toshkent şəhərinin Yakkasaroy rayonunda yerləşən məscid. Məscidin köhnə binası hazırkı Nizomiy adlı Pedoqogika Universitetinin qarşısındakı bağçalar önündə idi.

Tarixi

Məscid tarixi haqqında qısa məlumat: “Rakat” məhəlləsində yaşayan Mirjalil ata özünə məxsus bağlarından səkkiz sotix yer ayırıb, bu yerə məscid tikmək üçün vəfq edib.

Toshkent şəhərinin Yakkasaroy rayonundakı "Rakat cümə məscidi", özünə məxsus maraqlı tarixə malikdir. Köhnə Toshkent şəhərinin dörd dəhlizindən biri olan Beshyog‘och dəhlizində yaşayan əhalinin çoxu şəhərin cənub-qərb məhəllələrində bağ sahələrinə malik olub, ilin təxminən 9 ayı boyunca ailələri ilə şəhər bağından bu yerə köçərək kənd təsərrüfatı və bağçılıqla məşğul olmuşlar. Sonradan isə bu məkanlarda əhali artıb, yeni məhəllələr yaranmağa başlayıb və icma olaraq namaz qılınan yerlər (cümə, cenazə, bayram namazları) uzağa getməmək niyyəti ilə çoxlu əhalinin tələblərinə uyğun, Çör Rusiyasının hakimiyyəti dövründə 1910-ci ildə Gubernator bağı (sonradan Kirov bağı, Bobur bağı və hazırda Dostluq bağı adlandırılır) çayından axan Rakat arığı boyunca vəfq vəsaiti hesabından məscid tikilməyə qərar verilib və ona "Rakat cümə məscidi" adı verilmiş.

Məscid binasını tikərkən peşəkar ustalıq olub, öz dövrünün görkəmli dini alimlərindən biri olan əsli qoratşlıq, sonradan isə Gubrbog‘ məhəlləsində yaşayan Şeyx Eşon Boboxon ibn Abdulmajidxon qorunun şagirdi Məhəmməd Yusif Məhəmmədyor oğlu rəhbərlik etmiş və özü "Rakat cümə məscidi"nin ilk baş imam xətibi olmuş.

1917-ci ildəki üsyanların nəticəsində Çor Partiyası və Müvəqqəti hökumət devrildikdən sonra bolşeviklər hökuməti dini dövlətdən ayırdı və ona qarşı qərəzsiz mübarizə başladı. Kommunist siyasət təsiri altında bir çox kilsə və məscidlər dağıldı, bəziləri isə anbar, çapxana, artel və digər məqsədlərlə istifadə edildi. Bu da daxil olmaqla, 1935-1940-cı illərdə Taşkent Dövlət pedaqoji institutunun yaradılması münasibətilə “sovet müəllimlərini hazırlayan ali təhsil müəssisəsi yanında dini təşkilatın olması qadağandır” adlı ateist məfhumun bəhanəsi ilə Rəkat məscidinin fəaliyyəti dayandırıldı. Bu dövrə gəlincə, “Rəkat cəmiyyə məscidi” Taşkent şəhərinin ən nüfuzlu məscidlərindən birinə çevrilmiş, serqavjum məscidlər arasında ilk dördlükdə yer tutmağa nail olmuşdu.

1943-cü ildə, II Dünya müharibəsi ən şiddətli mərhələyə çatdığı zaman, müttəfiq dövlətlər tərəfindən faşizmə qarşı İkinci cəbhənin açılması məsələsi gündəmə gətirildi və onun əsas tələblərindən biri SSRİ-də dini azadlığa icazə verilməsidir. Eyni il payızda Sovet hökumətinin qərarı ilə Taşkentdə Orta Asiya və Qazaxıstan müsəlmanlarının dini idarəsi yaradıldı və ona müftiy Eşon Boboxon hazratları rəhbərlik etməyə təyin olundu. Onun və oğlu Şeyx Ziyovuddin qori ibn Eşon Boboxonun İslamda sabitliyi (onları Allah rəhmət etsin), xalqına fədakarlığı, cəsarətləri və səyləri nəticəsində Üzbəkistanda bir sıra məscidlərin fəaliyyətinə Moskva tərəfindən icazə verildi. Rəsmi qeydlərə görə, Taşkent şəhərində 1944‑1946-cı illərdə Tilləşayx, Moğulküçə, Allon, Çiğatoy‑Çaqar, Mahkama, Şeyx Zeyniddin, Qızıl Səs, Sarıçapon, Xoca Alambardor, Novza, Yakkasarı, Rəkat, Qiyot, Mirzə Yusif, Oçopar, Olmazor, Orqaküçə məscidləri yenidən işə salındı. 1950-ci ilə qədər “Rəkat cəmiyyəti məscidi”nin Taşkent pedaqoji institutu (hal-hazırda Alışer Nəviy adlandırılan Üzbəkistan Dövlət Azərbaycan dili və ədəbiyyatı Universiteti) qarşısındakı köhnə binası yıxıldı və ateist siyasətə tabe olan o dövrdəki hökumət məscidin yeni binasını tikmək üçün yer ayırma məsələsini həll edə bilmədi. O zaman, dini inancı güclü olan fədakar vətənpərvərlərimizdən biri – Rəkat məhəlləsində yaşayan Mircəlil ata (Allah rəhmət etsin) özünə məxsus bağın altı sotik sahəsini məscid tikintisi üçün vəfq etdi. Bu dövrə gələn zaman, Rəkat məscidinin imam‑xətibi Məhəmməd Yusif müəllim uruşda şəhid gedən iki qəhrəmandan oğulları cüdo (cüd) olub, xəstə qalıblar (1952-ci ilin dekabr ayında ağır xəstəlikdən vəfat ediblər, Allah rəhmət etsin) və Rəkat məscidinə Məhəmməd Yusif müəllimin Andicandan köçüb gələn dostları Nizomiddin qızı‑müəllim Mulla Salim oğlu baş imam‑xətiblik etmişlər.

Nizomiddin domlanın həyat yolları çox maraqlı və ibrətamizdir. O, şəxs XX əsrin əvvəllərində Buxara mədrəsəsində dini təhsil alıb, eyni zamanda ərəb, fars və rus dillərini mükəmməl mənimsəmişdir. 1920-ci illərdə Andijon şəhərində bir anda həm qozilik, həm də cümə məscidində müəllimlik vəzifəsində çalışdığı üçün xalq arasında "qozi-domla" təxəllüsünü almışdır. Şorolar hökuməti güclü elm sahibi olan Nizomiddin qozi-domlanı din təbliğatçısı kimi təqibə alır və 1930-cu illərin sonunda saxta ittihamlarla NKVD tərəfindən həbsə alınaraq ölüm cəzasına məhkum edir. Ən maraqlısı odur ki, rus millətinə məxsus həbsxana rəhbəri "qozi-domla"nı tanıyan məhbusların məsləhətinə qulaq asaraq, ağır səbəbsiz xəstəliyə tutulmuş yeganə oğlunun taleyinə müsəlmanların lütfünə inanaraq, Nizomiddin domlaya öyrədir və dam soldurur. Allahın qüdrətini görün ki, bundan sonra uşaq sağalır və minnətdarlıqdan həbsxana rəhbəri bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürərək yolunu tapır, Nizomiddin qorusunu ədalətsiz əzablardan qurtarır və azadlığa çıxarır. 1950-ci ildə Nizomiddin qoru ailəsi ilə Təşkəndəki köçür, Qubrbog məhəlləsində qonim tapır və "Rakat cümə məscidi"yə imamlıq edir.