Citadella

Citadella (Macar tələffüzü: [ˈt͡sitɒdɛlːa]) Budapeşt, Macarıstanın Gellért təpəsində yerləşən möhkəmlikdir. Citadella macarca citadel sözünün qarşılığıdır, bu, bir növ qaladır. Bu söz digər dillər tərəfindən yalnız Gellért təpəsindəki citadelə istinad etmək üçün istifadə olunur və bu, Budapeştdəki hərbi tarixdə strateji əhəmiyyət daşıyan yeri tutur.

Tarix

Qala 1851-ci ildə Avstriya İmperiyasının komandiri Julius Jacob von Haynau tərəfindən tikilmiş və 1848-ci il Macar İnqilabından sonra Emmanuel Zitta və Ferenc Kasselik tərəfindən dizayn edilmişdir. O, təxminən 235 metr hündürlüyündəki platformanın demək olar ki, bütün hissəsini əhatə edir. Qala mərkəzi həyət ətrafında qurulmuş U-şəkilli strukturdur, uzunluğu 220 metr, eni 60 metr və hündürlüyü 4 metrdir. Onun silahlanmasında altmış top var idi.

Əslində Macar məcburi işçiləri tərəfindən tikilmiş, 1854-cü ildə tamamlanmışdır. 1854-cü ilin iyun ayında Avstriya qoşunları citadelə yerləşmişdir. 1867-ci il Avstriya-Macarıstan Kompromisi və Avstriya-Macarıstanın yaradılmasından sonra Macarlar Citadelin məhvedilməsini tələb etmiş, lakin qoşunlar yalnız 1897-ci ildə, əsas qapı simvolik şəkildə zədələndikdə tərk etmişdir. Şəhərin citadelə sahib olması 1899-cu ilin sonuna qədər baş verməmişdir. Bir neçə ay sonra, 1900-cü ildə, divarlar yıxılmışdır.

1956-cı il Macar İnqilabı zamanı Sovet qoşunları Citadellanı işğal etmiş və Nagy rəhbərliyindəki Macar hökumətini devirmək üçün edilən hücum zamanı şəhərə atəş açmışdır.

5 aprel 2026-cı ildə Citadella illərlə davam edən təmir işlərindən sonra yenidən açılmışdır.

Görməli yerlər

Citadellanın Dunaya baxan uzun divarının yanında, II Dünya Müharibəsindən qalan kiçik bir Qırmızı Ordu silahları kolleksiyasının açıq havada sərgisi var. Əşyalar aşağıdakılardır (şəkildə soldan sağa):

76 mm M1942 bölmə topu (ZiS-3), 1942-ci ildən dizayn

57 mm M1943 tank qırıcı top (ZiS-2), 1943-cü ildən dizayn

82 mm BM-37 piyadə minometi, 1937-ci ildən dizayn

85 mm D-44 bölmə topu, 1944-cü ildən dizayn

57 mm AZP S-60 anti-təyyarə avtokannonu, 1950-ci ildən dizayn

Citadelin zirvəsindən şəhərin, Dunayın və onun səkkiz körpüsünün panoramik görünüşü mövcuddur. Kompleksin şərq ucunda Azadlıq heykəli yerləşir.