Csódi-hegyi Cave

Csódi-hegyi-barlang Visegrádi-hegységdə yerləşən bir boşluqdur. Dunabogdány ərazisində, Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşir.

Təsvir

Dunabogdánydan bir buçuk kilometr cənuba Csódi-hegy yerləşir. Köhnə mədən sahələri dağın cənub tərəfdədir. Tərk edilmiş mədən hissəsinin cənub-qərb sahəsində, kiçik, üzmək və balıq tutmaq üçün uyğun göl də olan, mağara mədən divarının yarı hündürlüyündə, 20–25 metr yüksəklikdə yerləşir. Cənuba baxan divarın aşağı hissəsindən sərbəst dırmaşmaqla da mağaraya çatmaq mümkündür.

Mağaranın girişi təxminən cənuba baxır, 3,7 metr enində və orta hesabla bir metr hündürlüyündədir. Girişi yüngül yüksələn alçaq bir bölmə izləyir, bu bölmə girişə qarşı təxminən 4 metr uzunluqdadır. Enliyi 8 metrə yaxın, orta hündürlüyü isə bir buçuk metrdir. Bölmənin əsas hissəsində dərin (80 santimetr) və dar, üfüqi istiqamətə yaxın çöküntülər var. Tavanı, arxa divarı və pilləkənli döşəməni sarımtıl-ağ, elastik mineral örtük örtür. Yəqin ki, keçilə bilən aşağı hissələrdə də bu örtük var idi, lakin addım atmaqla məhv olub. Tavanın qırılma kənarından və sol tərəfdəki yarıqlardan intensiv damlama və su sızması müşahidə olunur, halbuki bu mineral formalaşma ilə əlaqəli deyil.

Mağaranı böyük ehtimalla mədən işçiləri kəşf etmişdir, çünki mağara daxilində mineral örtüklə örtülməmiş qaya səthi amorf və qırıqdır, xaricdə isə günəş işığına məruz qalan divar sərt, bəzən parlaq rəngli olur. Mağaranın tavanı şüşə bənzər strukturu göstərir, baxmayaraq ki, onun qopmuş parçaları döşəmədə yerləşir (bəlkə partlayışlar səbəbindən).

Barlığın cənub hissəsinin genişliyi, nisbətən böyük giriş dəliyi nəticəsində çoxlu işıq boşluğa daxil olur, ən uzaq guşələrdə belə ən azı yarımqaranlıq olur. Buna görə də, rütubət səbəbindən barlıqda zəngin flora formalaşmışdır. Giriş dəliyində qara böyürtkən və vəhşi gül çalıları yaşayır, içərisində isə çiçək, göbələk, yosunlar məskənlər yaradır.

Barlığın forma xüsusiyyətlərinə baxdıqda, sinjenetik mənşəli bir barlıq olduğu görünür. Lakin onun dəqiq genesi barədə yalnız təxminlər mövcuddur.

Barlıq ədəbiyyatda Csódi-hegyi-üreg (Eszterhás 1993) adı ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

Barlıq haqqında ilk dəfə Ézsiás György məlumat vermişdir, o, Budai Kornél ilə birlikdə 1991-ci ildə barlığa rast gəldiyini, sonra onun yerini, təxmini ölçülərini və yaranması ilə bağlı problemləri qeyd etmişdir.

Eszterhás István tərəfindən yazılmış "Magyarország nemkarsztos barlangjainak lajstroma" adlı, 1993-cü ildə hazırlanmış əl yazısında oxunur ki, Csódi-hegyi-üreg Visegrádi dağlarında, 4900 saylı barlıq katastr sahəsində, Dunabogdányda yerləşir. Andezitdə yaranmış barlıq 4×2 m sahəli və 1 m hündürlüyündədir. Bu toplamada, 1993-cü ilin sonuna qədər məlum olan, Macarıstanda karszt daşında yaranmamış, yaradılmış 520 obyekt (478 barlıq və 42 süni boşluq) sadalanır. Macarıstanda 178 barlıq və ya barlıq adlandırılan süni boşluq yaranmış, andezitdə yaradılmışdır. Visegrádi dağlarında karszt daşında olmayan 33 barlıq yaranmışdır. 1996-cı ildə Eszterhás István barlığı ətraflı şəkildə təsvir edib xəritələşdirmişdir.

2001-ci il ilyin 12-də hazırlanmış “Macarıstanın karsik tərkibli mağaralarının ədəbiyyat siyahısı” adlı əlyazmanın mağara adları göstəricisində Csódi-hegyi-barlang qeyd olunur. Mağara adları göstəricisində mağara ilə bağlı 5 ədəbi əsər sadalanıb. 364-cı maddə onu qeyd etmir, 363-cü maddə isə qeyd edir. 2014-cü il Karsztfejlődés jurnalında dərc olunan araşdırmada, Dunabogdány yaxınlığında yerləşən andezit mədəninin bir mədən sahəsinin divarında Csódi-hegyi-barlangın olduğu bildirilir. Mədən sahəsinin aşağı hissəsində daşın divara nüfuz etdiyi yer, 4,4×7,9 m sahəli, 2 m hündürlüyündə bir nəticə mağarası yaratmışdır. Mağarada damcı su, həll məhlulu mövcuddur. Visegrádi-hegység dağlığının 101 mağarasından biri Dunabogdányda yerləşən mağaradır.