Dombaycıoğlu Han

Dombaycıoğlu Hanı, Manisa vilayətinin Akhisar rayonunda yerləşən Osmanlı dövrü ticarət quruluşudur. 1823-cü ildə Dombaycıoğlu Mehmet Ağa tərəfindən tikilmiş, 1963‑də qeydiyyata alınmış və 1980-ci ildə mədəniyyət varlığı kimi qoruma altına alınmışdır. 1995‑dən etibarən otaqları kirayəyə verilməklə istifadə edilməyə davam edən han, zamanla baxımsızlıq səbəbindən qismən yıxılsa da, Akhisar Ticarət Birjasının təşəbbüsləri ilə bərpa edilmişdir. Bərpa üçün təxminən 2 milyon TL xərclənmiş, bu gün hanın içində birja üzvlərinin iclas keçirə biləcəyi yeddi otaq və doqquz dükan yerləşir.

Tarixçə

Dombaycıoğlu Hanı, Osmanlı dövründə Akhisar‑dakı ticarət fəaliyyətlərinin intensivləşməsinə paralel olaraq 1823-cü ildə Dombaycıoğlu Mehmet Ağa tərəfindən inşa edilmişdir. Bina, tacirlərin qalması, heyvanların saxlanması və malların anbarlanması məqsədilə istifadə olunmuşdur. Şəhər mərkəzində Sarı Ahmet Paşa Külliyyəsi‑nə aid olan Paşa Hanı‑ndan sonra günümüzə qədər gələn ikinci şəhər içi hanıdır.

Han, Osmanlı dövründə şəhərə gələn səyyah və tacirlərə xidmət etmiş; yerüstü mərtəbədəki qəhvəxana və dükanlar yerli əhalinin də məskən nöqtəsi olmuşdur. 19‑cu əsrdə Akhisarda artan ticarət həcmi daxilində əhəmiyyətini qorumuş, ətrafındakı ənənəvi bazar toxuması ilə bütövlük təşkil etmişdir.

Memarlıq

Dombaycıoğlu Hanı, Anadolu şəhər içi han tipologiyasının xüsusiyyətlərini daşıyır. Bina, orta avlu ətrafında düzülmüş otaqlarla əhatə olunmuşdur. Bu otaqlar keçmişdə tacirlərin qalmasına, malların anbarlanmasına və heyvanların saxlanmasına xidmət etmişdir. Yerüstü mərtəbədə dükanlar və qəhvəxanalar, yuxarı mərtəbələrdə isə qalma otaqları yerləşir.

Bina şimal və qərb qanadında yerləşən bəzi otaqlar həm həyətdən, həm də küçədən giriş imkanı verəcək şəkildə tərtib edilmişdir. Bu xüsusiyyət, hanın həm daxili, həm də xarici açıq istifadə formalarına uyğunlaşmasını təmin etmişdir. Ön tərəf tərtibatında dövrün memarlıq xüsusiyyətlərini əks etdirən daş və kərpic material seçilmişdir. Hanın memarlıq inkişafında müxtəlif tikinti texnikalarının qatmanlaşması müşahidə olunur, bu da binanı tarixi sənəd dəyəri daşıyan bir əsər mövqeyinə gətirir.

Han müxtəlif dövrlərdə müxtəlif müdaxilələrə məruz qalmışdır. Binanın ön tərəf boşluqlarının dəyişdirilməsi və əlavə binaların əlavə edilməsi, orijinal məkan tərtibatının qismən pozulmasına səbəb olmuşdur. Bu səbəbdən han, şəhər sit sahəsi çərçivəsində qoruma altına alınmışdır.

2011-ci ildə təsdiq edilən Qoruma Məqsədli İmar Planı çərçivəsində Mərkəz Çarşı ilə birlikdə dəyərləndirilmiş və hanın bərpasına yönəlmiş müxtəlif təkliflər hazırlanmışdır. 2016-cı ildə Akhisar Ticaret Borsası-nın dəstəyi ilə 2 milyon TL-lik büdcə ayrılaraq bina bərpa edilməyə başlanmışdır. Bərpandan sonra han, toplantı salonları və ticarət bölmələri ilə yenidən funksional hala gətirilmiş; yeddi otaq və doqquz dükanın yerləşdiyi bina, dövrün Türkiyə Oda və Borsalar Birliyi Prezidenti Rifat Hisarcıklıoğlu-nun iştirakı ilə 13 Mart 2018-ci tarixdə yenidən açılmışdır.