Dömör-kapu Cave

Dömör-kapui-barlang Duna–Ipoly Milli Parkında, Visegrádi dağlarında yerləşən Szentendre ərazisində yerləşən bir mağaradır.

Təsvir

Szentendre istiqamətində axan Bükkös çayının şimal sahilində, Dömör-kapuna yaxın yerləşən daş mədənində, çay boyunca gedən süni tuneldən təxminən 15–20 metr məsafədə yerləşir. Giriş yolu da yoldan yaxşı görünür.

Məğlub edən daş təbəqəsi kompakt andezitdir. Girişin eni 1,1 metrdir. Mağaranın ölçülmüş uzunluğu 15,88 metr, hündürlüyü 3,86 metrdir. İlk bölməsi anbar dalğasını yaxşı göstərir. Burada kəsik forması trapektdir, onun altını incə toz örtür. İçəri doğru irəlilədikcə mağaranın döşəməsi yüksəlir və kəsik düzləşir. Doldurma getdikcə daha çox kəskin kənarlı daş blokları ehtiva edir. Tunelin sonunda iki hissəyə bölünür və keçilməz hala düzləşir. Bu hissədə süni xarakter tamamilə itmişdir. Əsas hissə təhlükəli şəkildə çökməkdədir, donma təsiri aydın şəkildə müşahidə olunur. Maraqlıdır ki, gözləniləndən fərqli olaraq donma təsiri girişdən uzaqlaşdıqca daha güclüdür. Bunun səbəbi, sızan suyun miqdarının içəriyə doğru əhəmiyyətli dərəcədə artması, girişin isə tamamilə quru olmasıdır.

Əvvəlcə tamamilə süni anbar idi, lakin konversiya mağarasına çevrilməsi güclü şəkildə irəliləmişdir. Girişin gözə çarpanlığı səbəbindən çox sayda ziyarətçi var və buna uyğun olaraq içində çoxlu tullantı da var.

1984-cü ildə Dömör-kapui-barlang olaraq ilk dəfə ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur. Mağara ədəbiyyatda Dömörkapui-barlang (Kárpát 1991), Dömörkapui barlang (Bertalan 1976), Dömösdi-sziklakapu və Dömötör-kapui-barlang (Eszterhás 1989) adları ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

1976-cı ildə tamamlanmış və Bertalan Károly tərəfindən yazılmış əl yazısında, Visegrádi dağları və Pilis dağları, Szentendre-də Dömörkapui mağarasının yerləşdiyi bildirilir. Szentendre-dən NyÉNy-ə 5,7 km məsafədə, Bükkös çayının vadisində yerləşən Dömör-kapu daş mədənində mağaranın girişi var. 1969-cu il 1:50.000 ölçülü meşə xəritəsində yer alır. Əl yazısının mağarayı təsvir edən hissəsi bir ədəbiyyat əsərinə əsaslanaraq yazılmışdır. 1984-cü ildə nəşr olunan "Magyarország barlangjai" adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Szentendre–Visegrádi-dağları mağaraları arasında Dömör-kapui-barlang adı ilə qeyd olunmuşdur. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug-dağları mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən 1:500 000 ölçülü xəritədə mağaranın coğrafi mövqeyi göstərilir.

Eszterhás Istvánın "Magyarország nemkarsztos barlangjainak listája" adlı əl yazısında oxunur ki Visegrádi dağlarında, 4900 saylı mağara katastr sahəsində, Szentendrədə yerləşən Dömötör-kapui-mağara andezit qlümlərində yaranmışdır. Mağara ölçüləri məlum deyil. Siyahıda Macarıstanda, karszt daşında yaranmamış, yaradılmış 220 obyekt (203 mağara və 17 süni boşluq) qeyd olunmuşdur, bunlar 1989-cu ilin sonuna qədər məlum olmuşdur. Macarıstanda 14 mağara andezit qlümlərində yaranmışdır. Toplanmaya görə Kordos László 1984-cü ildə nəşr etdiyi mağara siyahısında karszt daşında yaranmamış 119 mağara da sadalanmışdır.

Kárpát József tərəfindən 1991-ci ildə yazılmış əl yazısında qeyd olunur ki, Dömörkapui-mağaranın (Szentendre) ölçüləri məlum deyil. Eszterhás Istvánın "Magyarország nemkarsztos barlangjainak lajstroma" adlı, 1993-cü ildə hazırlanmış əl yazısına görə Visegrádi dağlarında, 4900 saylı mağara katastr sahəsində, Szentendrədə Dömötör-kapui-mağara yerləşir. Süni şəkildə yaradılmış, mağara adlandırılan boşluq məlum olmayan daşda yaradılmışdır. Boşluq 10 m uzunluğunda və 1,5 m hündürlüyündədir. Toplanmada Macarıstanda, karszt daşında yaranmamış, yaradılmış 520 obyekt (478 mağara və 42 süni boşluq) sadalanmışdır, bunlar 1993-cü ilin sonuna qədər məlum olmuşdur. Macarıstanda 4 mağara, həmçinin süni şəkildə yaradılmış, mağara adlandırılan boşluq məlum olmayan daşda yaranmışdır. Visegrádi dağlarında karszt daşında olmayan 5 süni boşluq yaradılmışdır.

1996‑cı ildə Tinn József mağaranı ətraflı təsvir etmişdir. 1996‑cı ildə Nagy Eszter və Tinn József ölçü götürmüş, sonra ölçmələrə əsasən mağaranın xəritəsi hazırlanmışdır. 2001‑ci il noyabrın 12‑də hazırlanmış Magyarország nemkarsztos barlangjainak irodalomjegyzéke adlı əlyazmanın barlangnévmutatójában Dömör‑kapui‑barlang qeyd olunmuşdur. Barlangnévmutatóda 10 ədəd ədəbiyyat əsəri sadalanıb ki, onlar mağara ilə məşğul olur. 364‑cü maddə qeyd etmir, 363‑cü maddə qeyd edir.

2014‑cü il Karsztfejlődésdə dərc olunmuş araşdırmada oxunur ki, Visegrádi‑hegyseg‑in 13‑cü ən uzun mağarası 13 m uzunluğunda və 2 m hündürlüyündə Dömör‑kapui‑barlangdır. Szentendre sərhədində tərk edilmiş dömör‑kapui andezitbánya var. Daşçıxarma sahəsinin aşağı səviyyəsində konzekvenciabarlang açılır, bir zamanlar partlayıcı sığınacaq və anbar olmuşdur. Tavanın parçalanması ilə mağara daha da yüksəlmişdir. Visegrádi‑hegyseg‑in 101 mağarasından biri Szentendre‑də yerləşir, 13 m uzunluğunda və 3,8 m hündürlüyündədir. Nəşrə əlavə olunmuş, Visegrádi‑hegyseg‑in 10 m‑dən uzun mağaralarının yerləşməsini göstərən qrafikdə mağaranın coğrafi mövqeyi görünür. Yer planını Eszterhás István redaktə etmişdir.