Erikli Baba Dervish Lodge

Erikli (Eryek) Baba Tekkəsi, İstanbulun Zeytinburnu rayonunda yerləşən bir Alevi-Bektaşi dərgahıdır.

İstanbul divarlarının Yedikule Qapısı xaricində, Kazlıçeşme məhəlləsinə adını verən tarixi çeşmənin yaxınlığındadır. Keçmişi, Osmanlı Dövlətinin qurulduğu illərə qədər gedən və İstanbulun fəthi ilə əlaqələndirilən dərgah, 1993-ci ildə yenidən inşa edilərək fəaliyyətinə başlamışdır. Tekkənin önündəki kitabəsiz Erikli Baba Türbəsi, bu gün də bir çox insan tərəfindən ziyarət edilir.

Tarixçə

Tekkəyə adını verən və bağçasında məzarı olan Erikli (Eryek) Baba’nın həqiqi kimliyi və həyatı haqqında məlumatlar kifayət qədər deyil. Lakin 14‑cü əsrdə Osmanlı Dövlətinin quruluşu zamanı İstanbulə gələn Horasan erənlərindən olduğu qəbul edilir və qış günü ərik tapması ilə anılır. Həqiqi adı Es‑seyid Məhəmməd Eryek olduğu düşünülən Erikli Baba’nın, Hacı Bektaş Vəli’nin ilk xəlifələrindən olduğu qəbul edilir.

Osmanlı orduları İstanbulu mühasirə etdikdə yeniçərilər, dərgahın yaxınlığındakı Altınqapı qarşısına orduqah qurmuş; Eryek Baba Dərgahı, yeniçərilərə qida və moral dəstəyi vermişdi. Dərgah, İstanbulun fəthindən sonra da yeniçərilərin yetişdirildiyi bir yer oldu.

Dərgah, keçmişdə "Yedikule Bektaşi Dərgahı" və postnişinlik və zəkirlik etmiş şəxslərdən dolayı "Sütürşümar Mehmet Baba Dərgahı", "Perişan Mehmet Ali Baba Tekkəsi", "Şeyh Abdullah Tekkəsi", "Zakirbaşı Bektaşi Dərgahı" kimi adlarla anılmışdır.

Dərgahın sahilində məzarları olan postnişinlərdən biri, Seyyid Mehmet Baba’dır. 1799‑1800‑də Mehmet Baba’nın ölümündən sonra posta Hüseyin Baba oturmuşdur. 1826‑da II. Mahmut dövründə Alevi‑Bektaşi Ocakları qadağan edilib dağıdıldığında tekkə yıxılmış, Eryek Baba türbəsinə və digər məzarlar isə toxunulmamışdır. Postnişin Hüseyin Baba, Birgi‑yə sürgün edilmişdir.

Tekkenin yenidən canlandırılması, el-Hac Mehmed Perişan Baba dövründə baş verdi. Halefi olan Seyyid Hafız Mustafa Baba, tekkeyi böyütdü.

Dərgah, Milli Mübarizə illərində Mustafa Kemal və yoldaşlarının yanında yer aldı. Dərgahdakı məzar yerində tunellər qazaraq silah saxlandı və işğala qarşı dirənən milli qüvvələrə təhvil verildi. 1925-ci ildə çıxan qanunla tekke və zaviyələr bağlandığında bir müddət açıq qalaraq fəaliyyətini davam etdirən dərgah daha sonra könüllü olaraq bağlandı və rəhbərləri açarlarını TBMM-yə təhvil verdi.

Bina, 1925-ci ildən sonra yaşayış yeri kimi istifadə edildi; baxımsız qaldı. İstanbulun fəthindən sonra təxminən 550 il qədər Kazlıçeşmə-də yer tutan dəri istehsalının çox çirkləndirdiyi Kazlıçeşmə-də yerləşən sənaye obyektləri 1990‑da Tuzla‑ya köçürülmüş və Erikli Baba Dərgahı harabəyə dönmüş olaraq ortaya çıxmışdır. Dərgahı, 1993‑də yaradılan Erikli Baba Mədəniyyət Cəmiyyəti bərpa etmişdir.

Bu gün onun daxilində 600 nəfərlik aşxana, qurbanlıq kəsimhana, dəfn xidmətləri üçün qazaxana və morg və təhsil tədbirləri üçün kitabxana yerləşir. Binanın ikinci mərtəbəsi cəmiyyə kimi istifadə olunur.