Eshon Temirxon Toʻra Jome Mosque

Eshon Temirxon Toʻra jome məscidi – Özbəkistan Respublikası Müsəlmanlar idarəsinin tabeçiliyində olan jome məscidi olub, Samarkand vilayəti İştixon rayonu Orlot kəndində yerləşir. Bu məscid Nazirlər Kabinetinin tabeçiliyində hesablanır və Müsəlmanlar idarəsi və Samarkand vilayəti ədliyyə idarəsi tərəfindən qeydiyyata alınmışdır.

Adları

Məscid bir çox mənbələrdə “Mühacirlər jome məscidi” adı ilə də qeyd olunur. Bəzi mənbələrdə “Orlot jome məscidi” tərifi də rast gəlinir.

Tarixi

Eshon Temirxon Toʻra məscidi 1993-cü illərdə xalq xeyriyyə yolu ilə tikilmişdir. Bu məscid hazırda fəaliyyət göstərən məscidlərdən biridir. 2019-cu il 17 oktyabrda vilayət baş imam-xatibi Zayniddin Eshonqulov məscid üçün tikiləcək yeni təhərrütxananın ilk kərpiclərini qoymuşdur. 2021-ci il 11 aprel tarixində məscid yenidən bərpa edilərək, yeni təmir edilmiş bina istifadəyə verilib. Məscidin açılışında vilayət hökmdarı Erkinjon Turdimov, Özbəkistan müsəlmanları idarəsinin sədri, müfti Usmonxon Alimov ilə yanaşı dini idarə iş rəhbəri Rustam xoca Camilov, vilayət baş imam-xatibi Zayniddin Eshonqulov və bir sıra tanınmış imamlar iştirak etmişdir. Xalq xeyriyyə yolu ilə tikilmiş bu məscidin yeni binası 2019—2021-ci illərdə müasir layihə əsasında təmir edilmişdir. Məscid həyətinin ümumi sahəsi 5 hektar olub, məscid 1000 nəfərlik namazxanaya nəzərdə tutulmuşdur. Bu məscidin köhnə imami Samarkand vilayəti İştixon rayonunun imam-xatibi Otaxon Safarov hesablanır, 2019-cu ildə imam-xatib Toşmuhəmməd Abilov, imam-növbəti Hasanxan Temirov, 2020-ci ildə imam-xatib Toşmuhəmməd Abilov, 2022-ci ildə məscid imam-növbəti Nodirxan Absamatov və hazırkı məscid imam-xatibi İmamiddin Temirov Cümə namazı, Qurban və Ramazan bayram namazları zamanı öz vəzifələrini yerinə yetirir.

Memarlığı

Məscid tikintisində kubbələrin quruluşu olduqca mürəkkəb olub, pəncərə, rükün və minaranın müxtəlif formaları özünəməxsus incə şəkildə işlənmişdir. Bəzəyində cazibədar naxışlar, gözəl bəzəklər tətbiq olunmuşdur, məscid binasının xarici və daxili bəzəklərində fərqli incəlik aydın şəkildə görünür. Məscidin mavi kubbəsində Allahın 99 adı və sifətləri yazılmışdır və hələ də insanları cəlb edir. Bundan əlavə, məsciddə 30 nəfərlik kişilər üçün təhərrütxana və qadınlar üçün ayrı təhərrütxana, məclis (imam-xatib, növbətçilər) otaqları, mətbəx, qoruyucu otağı və qonaq evi kimi əlavə binalarda bütün rahatlıqlar yaradılmışdır.

Yerləşməsi və fəaliyyəti

Məscid Samarkand vilayəti İştixon rayonuna aid hesab olunur. Məscidə hər gün 5 dəfə namaz ibadətlərini yerinə yetirmək üçün İştixon rayonunun müxtəlif yerlərindən müsəlman insanlar ziyarət edirlər. Həmçinin, İştixon rayonunun Sohibkor, Orlot, Qayirma, Özbekqorğan, Bog‘ixon məhəllələrinin sakinləri və sərnişinləri, Ramazan və Qurban bayramı namazlarında və Cümə namazları vaxtlarında ziyarət edirlər. Bu məscidə marşrut, avtobus və ya yüngül nəqliyyat vasitələri ilə getmək mümkündür və məscid namaz vaxtlarında hər gün açıqdır. Bu məscid namazçılar üçün vacib məlumatların bildirildiyi, həftəlik cümə, bayram namazlarının icra edildiyi İştixon rayonunun əsas məscidlərindən biridir. Gündəlik beş vaxt namazda 100‑dən çox, cümə və bayram namazlarında isə 1000‑dən çox namazçı iştirak edir. Həmçinin, məscid Samarkand vilayətində tarövih namazında Xatmi Qur’an oxunan məscidlər siyahısına daxil edilib. 2021-ci il 15 avqustda ağır xəstəlikdən Moskva şəhərində vəfat edən Özbəkistan müsəlmanları idarəsi rəisi, müftiyə Usmonxon Alimovun cənazə namazı və taziya mərasimləri 16 avqustda Samarkand vilayəti İştixon rayonu Orlot kəndi „Eshon Temirxon To‘ra“ (köhnə Mühacirlər məscidi) cümə məscidində keçirilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, Usmonxon Alimov 1950-ci ildə Samarkand vilayəti İştixon rayonunda anadan olub, 15 il müddətində Özbəkistan müsəlmanları idarəsində fəaliyyət göstərib.

Mufti Usmonxon Alimov Eşon Temirxon Toğa məscidində həyata keçirilən bünövdəlik, təmir və bəzək işləri ilə özləri tanışdır. Həmçinin, Eşon Temirxon Toğa məscidinin xarici tərəfində mufti Usmonxon Alimov məqbərəsi inşa edilir. Bu məqbərədə Eşon Temirxon Toğa və onun oğulları Xoca Badriddinxan Toğa və Xoca Sultanxan Toğanın qəbirləri yerləşir. Xüsusilə, 2021-ci il 17-sentyabrda Rusiya müsəlmanları dini təşkilatının prezidenti, Moskva mufti Albir hazrət Krqanov „Eşon Temirxon toğa“ cəmiyyəti məscidində icma ilə birlikdə Şeyx Usmonxon Temirxon oğulu Alimov hazrətlərin haqlarına Quran tilavət etdilər.