Fayzobod xonaqohi

Fayzobod xonaqohi — Buxaradakı memarlıq abidəsi (1598—1599). Buxara xonu şayboniy Abdullaxon II dövründə Doʻstum Devonbegi tərəfindən qurdurulmuş. Xonaqoh Azərbaycan material və mədəni irsinin daşınmaz əmlak obyektləri milli siyahısına daxil edilib.

Tarixi

Fayzobod xonaqohi Buxara xonluğunda hakimiyyət edən şayboniy Abdullaxon II dövründə 1598—1599-ci illər ərzində Doʻstum devonbegi tərəfindən inşa edilmiş. Buxara memarlığında xonaqohların tikintisi XVI əsrin ikinci yarısında geniş yayılmış. Xonaqoh bu darveshxona funksiyasını yerinə yetirən, sufi məkanı olmuş. Xüsusilə xonaqohların tikintisi şayboniylar sülaləsi dövründə geniş yayılmış. Fayzobod məhəlləsində qəbiristanlıq olub, orada naxşbəndi təriqətinin nümayəndələrindən biri Poyanda Məhəmməd Axş Fayzobadi və onun nəsillərinin qəbri mövcuddur. Poyanda Məhəmməd Axş Fayzobadi 1601-ci ildə vəfat etmiş. Fayzobod xonaqohi digər memarlıq abidələrdən açıq ravoqli şəkildə tikilmiş olması ilə seçilir. Şəxsən xonaqoh-məscidi sufi Şohi Axş tərəfindən inşa edilir. Xonaqohda islami nəşrlər və kitablardan geniş istifadə olunmuş.

Muhəmməd Axsi Fayzobodiy öz təşəbbüsü ilə burada xonaqoh, hücrələr, kubbəli taxoratxanadan ibarət məcmuə qurdurur. XVI—XVII əsrlərdəki vəqf sənədləri məlumatlarına görə onlay mağaza, dəyirmen, hamam xonaqoh mülkü olmuş. 1970—1971-ci illərdə xonaqohda təmir işləri aparılır. Mövcud qəbirstanlıq dağıdılıb, gülbazara çevrilir. 2008—2012-ci illərdə xonaqohda xüsusi elmi təmir istehsalı ustaxanası işçiləri tərəfindən yenidən bərpa edilir. Xonaqohun daxili hissəsi naxışlı kubbəli şəkildə bəzədilmiş. Xonaqohun bitki bəzəyi incə uyğunluğunda naxış şəkli „qırmızı“ və „ağ-qəhvəyi“ üslubunda yer almış. Xonaqoh hazırda məscid kimi istifadə olunur. Xonaqohun önündə yeni yeni məqbərə yenidən tikilib və təmir olunmuş.

Memarlığı

Fayzobod xonaqohi Orta Asiya memarlığı üslubunda inşa edilmiş. Məscid çınqıl gil, ağac, daş və ganchdan tikilmiş.

Fayzobod xonaqohi çox otaqlı, pəncərəli kubbəli, tarixi 35*28,8 m. Mərkəzində kubbəli böyük xonaqoh (12,7x12,7 m), 3 tərəfdən ravoqli bostirma (qalereya) ətrafında yerləşir. Ön tərəfində böyük pəncərə, 2 yan tərəfində 2 mərtəbəli hücrələr həm də ravoqli yol yerləşir. Pəncərə və hücrələrə tobadonuna gəncəkli pəncərələr işlənib, xonaqoh kubbası 8 tərəfli poykubbəyə quraşdırılıb. Otağa işıq poykubbədəki pəncərələrdən düşür. Xonaqoh içi, kubba altında iyirmi pərdəli naxışla incə bəzədilmiş. Boz və sarı gəncəkdən oyulmuş islami naxış işlənib. Bağları muqarnasla, hoshiyası sadə naxışlarla bəzədilmiş. Fayzobod xonaqohi açıq ravoqli qalereya formasında qurulması ilə seçilir. Vayronaya çevrilmiş Fayzobod xonaqohi XX əsrin 1970—1980-ci illərində Buxara xüsusi elmi təmir istehsalı ustaxanası (ustalar A. Haitov, R. Qurbonov və başqaları) tərəfindən yenidən bərpa edilmiş. Bu obida çör üslubunda qurulmuş. 2000-ci il 30 avqustda qəbul edilmiş qanun, YUNESKO tərəfindən dünya abidələri siyahısına daxil edilmiş