Gabala Juma Mosque

Cümə Məscidi (Azerbaijani: Cümə Məscidi) 19‑20-ci əsrlərə aid məscid və tarixi memarlıq abidəsidir, Qabala şəhərində, Azərbaycan yerləşir.

Məscid 2 avqust 2001-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilib.

Erkən illər

Cümə Məscidinin tikintisi 1898-ci ildə başladı. Məscid Qabala şəhərində yerli əhalinin köməyi ilə və Şəki məhəlləsindən olan usta Salamın rəhbərliyi altında tikilmişdir.

Sovet işğalı

Azərbaycanın Sovet işğalı sonrası 1928-ci ildə dinə qarşı rəsmi kampaniya başladı. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları təhsil məqsədli klublara təhvil verdi. 1917-ci ildə Azərbaycanda 3 000 məscid olduğu halda, bu sayı 1927-ci ildə 1 700‑ə, 1928-ci ildə 1 369‑a və 1933-cü ildə yalnız 17‑yə düşmüşdür.

Bu dövrdə Qabala Cümə Məscidi ibadət üçün bağlanmışdır. Məscidin bütün əmlakı müsadirə olunmuş, binadakı dini və elmi kitablar yandırılmışdır. Müəyyən bir müddət məsciddə məhkəmə iclasları keçirilmiş, daha sonra isə klub kimi istifadə olunmuşdur. 1983‑1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi Elmi‑Restorasiya İstehsal Şöbəsi məscidə təmir‑bərpa işləri aparmışdır. Bərpa işlərindən sonra bina Qabala Rayon Tarix və Yerli İstiqlal Muzeyinə ev sahibliyi etmişdir.

Müstəqillikdən sonra

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra məscid 2 avqust 2001-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilib.

2004-cü ildə məscid binası boşaldıldı və böyük təmir işlərinə məruz qaldı. 2005-ci ildə o, dini istifadə üçün möminlərə qaytarıldı. Qeydiyyatdan keçmiş dini icma məscidin daxilində fəaliyyət göstərir.

Memarlıq

Bakı kərpic, çay daşları və meşə ağacı məscidin tikintisində istifadə olunmuşdur. Məscidin daxili hissəsi və dam örtüyü üçün ağac materiallarını məşhur xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev dəstəkləmək üçün göndərmişdir. Qəbələdən olan xeyriyyəçi Hacı Mahammad da məscidin tikintisi üçün lazım olan vəsaiti toplamağa kömək etmişdir. Transkafkasiyalı Ruhani İdarə də tikintiyə qatqı vermişdir. Məscidin daxili sahəsi 42 x 20 m (138 x 66 ft) ölçülür. Onun kupolü yoxdur və minarəsi yuvarlaqdır, bişmiş kərpicdən hazırlanmışdır. Minarənin kupolu ağ metal lövhələrlə örtülüb və səkkizbucaqlı formadadır. Məscidin damı da ağ metal lövhələrlə örtülüb. Məscid 1906-cı ildə ictimai istifadəyə açılmışdır.