Gesztesi Cave

Gesztesi-kőfülke Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Vértes dağlarında, Várgesztesdə olan bir mağaradır.

Təsvir

Várgesztesin kənar ərazisində, kəndin mərkəzindən DNy-ya, Gesztes qalasına aparan süni yoldan, meşənin kənarından təxminən 200 m məsafədə, yolun sağ tərəfində, vadinin Ny tərəfində, 330 m h.s. hündürlükdə, yoldan təxminən 15 m nisbətən hündürlükdə yerləşir mağara. Kilsə kimi hazırlanmış mağara asanlıqla yolun ona aparan pilləkənləri sayəsində görünür. Turist xəritələrində mağaranın yeri mağara işarəsi və adı ilə göstərilir. Mağara girişi 3 m enində, 2,3 m hündürlüyündə, təbii xarakterli, qeyri‑nizamlı formalı və üfüqi ox istiqamətindədir.

Mağara qalın təbəqəli trias kireçdaşı təbəqələri boyunca süzülən suların korroziya təsiri və həmçinin donma nəticəsində daş parçalanması səbəbindən yaranmışdır. Nisbətən böyük ölçülü boşluğun mərkəzi otağından, arxa divarda, orta hündürlükdə, həll olunmuş, top kimi bir otaq‑bənzər boşluq arxaya uzanır. Otağın sağ tərəfində, döşəmənin səviyyəsində isə 2,5 m uzunluğunda bir sürüşkən yol başlayır. Asan gəzinti ilə yaxınlaşa bilən, asanlıqla keçilə bilən mağara girişi üçün icazə tələb olunmur.

1984-cü ildə mağara ilk dəfə Gesztesi-kőfülke adı ilə ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur. Mağara ədəbiyyatda Gesztesi kőfülke (Alba Regia Barlangkutató Csoport 1979) adı ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

Alba Regia Barlangkutató Csoportun 1979-cu ildə hazırladığı əl yazısına görə Gesztesi kőfülke hələ yazılı əsərdə qeyd olunmamışdır. Mağara Várgesztes (Komárom məcəlləsi) sərhədində, kəndin kilsəsindən 205°-də, 800 m məsafədə, 325 m h.s. hündürlükdə yerləşir. Várgesztes mərkəzindən qalaya aparan süni yoldan keçərək, meşənin kənarından təxminən 200 m məsafədə, yolun sağ tərəfində, 10 m nisbətən hündürlükdə kőfülke yerləşir, hansı ki yoldan da görünür. Mağara 3 m enində, 2,5 m hündürlüyündə və 2,5 m uzunluğundadır. Mağara 23° meyilli kireçdaşı təbəqələri boyunca süzülən suların korroziya təsiri ilə yaranmış, daha sonra isə donma səbəbiylə daş parçalanması da formalaşdırmışdır.

Möcürdən təxminən 1 m hündürlükdə 1 m uzunluqlu, əyilən, açıq, çuxurvari boşluq açılır. Sağ tərəfdə, talpszintrdən daşın meyilini izləyən, 2,5 m uzunluqlu, çökəkdə bitən sürüşən axın başlayır. Küncdən yuxarı, küncdən 3 m daha yüksəkdə 0,7 m enində, 1,8 m hündürlüyündə, şaquli konus görünür. Ellips formalı konusun divarı korroziyalaşmışdır. Möcürün doldurulması daş qırıntıqları və humusdan ibarətdir. Szolga Ferenc kiçik əhəmiyyətli boşluğu göstərə bilir, onu daha da araşdırmaq dəyərsizdir.

Əl yazısına möcürün plan xəritəsi və iki kəsik xəritəsi daxil edilib. Xəritələr 1:100 ölçü nisbətində möcürü təsvir edir. Plan xəritəsinin istifadəsi üçün xəritə lövhəsində şərq istiqaməti işarələnib. Plan xəritəsində möcürdə iki kəsikin yerləşməsi görünür. Xəritələrin hazırlanması üçün möcür Gönczöl Imre və Kökény Károly tərəfindən 1979-cu il fevralın 25-də ölçülüb. Xəritələri ölçmənin istifadəsi ilə, 1979-cu ildə Zentai Ferenc çəkmışdır. Əl yazısında Várgesztes və ətrafı xəritəsi (təxminən 1:25.000 ölçü nisbəti) görünür. Xəritədə şərq istiqaməti işarələnib. Xəritəyə aid əlavə xəritədə (təxminən 1:20.000 ölçü nisbəti) Gesztesi-kőfülke coğrafi yerləşməsi müşahidə olunur. Əl yazısında möcürü göstərən iki fotoşəkil var. Birinci fotoşəkildə möcürün girişi və daxili hissəsi, ikincisində isə daş küncdəki korroziya boşluğu (buz damcıları ilə) görünür. Fotoşəkilləri Gönczöl Imre çəkmişdir.

1984-cü ildə nəşr olunan, Magyarország barlangjai adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Vértes dağları mağaraları arasında Gesztesi-kőfülke adlı mağara yer alır. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug-dağları mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən 1:500 000 ölçülü xəritədə mağaranın coğrafi mövqeyi göstərilir. Béni Kornél və Viszló Levente tərəfindən yazılmış, 1996-cı ildə nəşr olunan kitabda Gesztesi kőfülke-nin Eper-hegyi-odú kimi korroziya mənşəli kiçik bir kőfülke olduğu qeyd edilir. Kőfülke Várgesztesi alt bölgəsində yerləşən beş kiçik mağaradan biridir.

Mağaranın 2003-cü il mayın 31-də, BTI katastr ölçülərinə əsasən hazırlanmış qeydiyyat vərəqinə görə 4522-21 katastr nömrəli Gesztesi-kőfülke, Vértes dağlarında yerləşən Várgesztes (Komárom-Esztergom vilayəti) ərazisindədir. Boşluğun giriş koordinatları (Trimble Geoexplorer 3): X: 600674, Y: 236200, Z: 330. Dağ yamacında, meşə içindəki qayalıq divarında, 3 m enində, 2,3 m hündürlüyündə, təbii, qeyri‑formal və üfüqi ox istiqamətində girişə malikdir. Ətraflı ölçülmüş mağara 6 m uzunluqda, 3,5 m şaquli genişlikdə, 2,5 m hündürlükdə, 1 m dərinlikdə və 4 m üfüqi genişlikdədir. Boşluq Trias kireçdağında yerləşir. Mağaranın yaranması təbəqələşmə ilə hazırlanmışdır. Boşluq donma‑buzluq daş parçalanması və korroziya səbəbindən yaranmışdır.

Köprücük formalı mağara üfüqi döşəməyə malikdir və tipik şəlalə növü qeyri‑nizamlıdır. İçində qlobus var. Tematik işlənmə: xəritə, fotoşəkil, kadastr, təsvir. 1979‑cu ildə mağara ədəbiyyatda (kadastr ölçməsi) ilk dəfə qeyd olunmuşdur. Əsasən dəyişdirilmiş mağara keçidli, dərinləşdirilmiş döşəməyə malikdir. Asan gəzinti ilə yaxınlaşa bilən, asan keçilə bilən mağara gəzintisi üçün icazə tələb olunmur. Dini məqsədlər üçün tikilib. Nə vaxt tikildiyi bilinmir. Yaxşı vəziyyətdə metal qapı ilə bağlanıb. Metal qapının nə vaxt yerləşdirildiyi bilinmir. Mağarada otaq əsaslı döşəmə, Qızılcığaz Məryəm heykəli və çiçək vazalar var. Məsul təbiət qoruma orqanı: Duna–Ipoly Milli Parkı İdarəsi. 1979‑cu ildə baş vermiş mağara kadastr ölçməsindən bəri mağara özbaşına çox dəyişdirilib, kilsə kimi tikilib və dəmir qapı ilə bağlanıb. Tikinti zamanı daşdan tikilmiş otaq əsaslı döşəmə əlavə edilib və içərisinə Qızılcığaz Məryəm heykəli yerləşdirilib. Egri Csabáék oradan keçərkən kilsəni çoxlu çiçəklər (süni və canlı) bəzəmişdir. Yəqin ki, mağaranın ön hissəsində də dəyişikliklər olub, torpaq düzəldilib və bir skamya yığılıb. Mağara və ətrafı ümumilikdə nizamlı sayılır.