Gurban Tsenkher Cave

Şablon:SHORTDESC

Şimal Çənxərin mağarası Xovd aimagının Manxan sumunun mərkəzindən qərbə təxminən 30 km məsafədə yerləşən mağaradır. Bu mağarada 40 000 il əvvələ aid buzlu heyvan izləri kimi tarixi abidələr mövcuddur.

Bu mağaranın divar və tavan hissəsində müxtəlif heyvanların təsvirləri arasında çöl tülküsü, tülkü, aslan şir, qırmızı buzaq, ağac və s. təsvir edilmişdir. Bu təsvirlər qırmızı və qəhvəyi rəngli boyalarla çəkilmişdir. Təsvirlərdə heyvanların xarici görünüşünə diqqət yetirilmiş, bəzi heyvanların təsvirləri uyğunlaşdırılaraq çoxsaylı kiçik nöqtələr əlavə edilmiş və təkrarlama ifadə edilmiş, bu da paleolit dövrünün bir xüsusiyyəti hesab olunur. Bu boyalı təsvirlərdə aslan şir, qırmızı buzaq, çöl tülküsü kimi heyvanlar Monqoliyada qədim zamanlarda mövcud olub, sonradan yox olmuş heyvanlardır, buna görə bu təsvirlər yuxarı paleolit dövrünə aid olduğu ikiqat sübut edilir. Bu boyalı təsvirlər məzmunu, kompozisiya üsulu ilə dünya paleolit dövrünün tarix və mədəniyyət tədqiqatında mühüm yer tutur.

Bu mağara şüşə daş təbəqəsi ilə dolu, içərisində yuvarlaq damla formalı, şəlalədən (adar) təxminən 20 metr hündürlüyə qədər yüksələn bir quruluşa malikdir və ilk dəfə Şimal Çənxərin mağara təsvirini Manxan sumunun bir gərəyli müşahidəçi çoban təsadüfən tapıb sumun idarəçiliyinə məlumat verməsi ilə tanışlıqda qeyd olunmuşdur.

1950-ci ildə geoloq və tədqiqatçı O. Namnandorj Şimal Çənxərin mağarasının buzlu təsvirini araşdırıb təhlil etməyə çalışmışdır. Mağarada qırmızı-qəhvəyi boyalarla çəkilmiş qədim erkən heyvan izləri mövcuddur. Mağaranın divarında sürünən, sürünən, qurd (Kanna), buxaq, ilan, çöl tülküsü, şir, tülkü, yırtıcı kimi heyvanların izləri olduğu üçün qədim dövrdə Monqoliyada yuxarıda qeyd olunan heyvanların yaşadığı və iqlim şəraitinin indiki Afrika qitəsinin bənzər nəm isti iqlim olduğu görülür.

Şimal Çənxərin mağarası qədim dövrün müdafiə möcüzə əsərini mağaranın şərq tərəfindəki dar, qaranlıq dəhlizlərdə özünü göstərmədən saxlayaraq bizim dövrə çatdırıb. Bu mağarada müxtəlif heyvanların şəkilləri qırmızı rənglə çəkilmiş 4 dəhliz var.

1-ci dəhliz. Bu dəhlizdə 20-dan çox canavar, ilan və digər heyvanların şəkilləri çəkilib. Burada canavar geniş quyruqlu, qısa qulaqlı şəkildə çox bacarıqlı şəkildə təsvir olunmuşdur.

2-ci dəhliz. Bu dəhliz mağaranın ən böyük dəhlizi olub, mağaranın ən uzun strukturlu gözəl şəkillərini ehtiva edir. Dəhlizdə aslan, zebra, tülkü, çəpərli tülkü, çən tülkü kimi heyvanlar üst-üstə qoyularaq gözəl şəkildə çəkilmişdir.

3-cü dəhliz. İkinci dəhlizdən keçərək bu dəhlizə çatılır və burada vəhşi tülkü böyük ölçüdə azad şəkildə təsvir olunmuşdur, həmçinin çay, uçan quşun şəkilləri də var.

4-cü dəhliz. Bu dəhlizdə quş, qırmızı ağac, qırmızı çalan canavarın şəkilləri çəkilib.

Çənxər mağarasının abidəsini tanınmış monqol alim, akademik A.P. Okladnikov belə qiymətləndirib: "Üç çənxərdə insanlığın qədim incəsənətinin müstəqil güclü nümunəsi var və o dövrdə yaşayan insanlar çox yüksək inkişaflı, incəsənət sahəsində böyük istedadlı rəssamların şahidi olmuşdur." 1996-cı ildə UNESCO Şimal Çənxər mağarasını "Dünya möcüzəsi dəyəri" kimi qeyd edərək dünyanın mədəniyyətinin qədim daş silahları irsi arasında qeyd edib.

Mağaranın içi. İçəridə çoxlu toz, quşun incə tozu, çamurla doludur. Ümumiyyətlə nəfəs almaq çətindir. Mümkünsə, yağlı ayaqqabı geyinmək məsləhət görülür. Geyim də çox çirklənmişdir. Mağaranın kiçik dəsti əsas böyük dəstdən təxminən 10 metr irəli yerləşir. Dəstin ölçüsü çox kiçikdir. Lakin daxili sahəsi genişdir. Həmçinin çoxlu toz, çamur var.