Gyula-pihenője Cave

Gyula-pihenője mağarası Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Pilis dağlıq bölgəsində, Pilisszentkeresztdə tapılan mağaralardan biridir. Dunántúli-mərkəzi dağların ən yüksəkdə yerləşən mağarasıdır. Turist bələdçilərində də bu boşluq təsvir olunur.

Təsvir

Pilisszentkeresztin kənarında, Nagy-Szoplák zirvəsindən 10°-lik məsafədə, 150 m-ə, 15 m daha aşağıda, 6 m-lik qayalı divarda mağaranın uzaqdan da yaxşı görünən girişi var. Qaya qulağı tipli qalıq mağara iki budağa bölünür. Koroziya formaları onun keçidlərində hakimdir. Bir neçə, tülkü yuvasına bənzər dar borularda davam edir, hansılar ki, işarələrə görə tülkü və ya çölçü yaşayır. Boşluq quru. Doldurulması od qalıqları, humus, odun kökü (alom) və daş qırıntılarıdır. Əhəmiyyətli deyil, araşdırmaya dəyər deyil mağara. İcazəsiz də keçilə bilən mağaranın görülməsi üçün kifayət qədər mağara gəzintisi əsas avadanlığının istifadəsi yetərlidir.

Mağara Szücs Gyula adına adlandırılmışdır. Szücs Gyula Pilisszentkerszti müəllim idi və o, 1913-cü ildə nəşr olunan Pilisszentkereszt és környéke adlı kitabı yazmışdır, hansı ki, çoxlu mağaraları təsvir edir. Mağara ədəbiyyatında Gyula-pihenő (Szücs 1913), Gyula-pihenő-barlang (Vörös 1930), Gyula-pihenője (Bertalan, Schőnviszky 1976), Gyula pihenője-barlang (Mezei 1967), Gyula pihenője barlang (Polgárdy 1941), Szopláki-kőfülke (Bertalan 1976) və Szücs Gyula-ürege (Kadić 1952) adları ilə də rast gəlinir. 1982-ci ildə ilk dəfə Gyula-pihenője-barlang adı ilə ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur.

Araşdırma tarixi

1913-cü ildə nəşr olunan Pilisszentkereszt és környéke adlı kitabda, Nagy-Szoplákda yerləşən Gyula-pihenőnün geniş girişi Kiçik Szoplák tərəfə baxır. Gyula-pihenő bir turizm cəmiyyəti tərəfindən Szücs Gyula adından adlandırılmışdır. 4 m uzunluğundakı pihenő iki hissəyə bölünür. Sol tərəfdəki boşluğun eni 5 m, sağ tərəfdəki isə 2 m-dir. Girişdə hündürlüyü 2 m-dir, amma içəri doğru daralır. 15–20 nəfər üçün yaxşı sığınacaq, gecə qalmaq imkanı verir. Turistlərin nadir hallarda daxil olması səbəbindən orada tülkü və çölçülər yaşayır. Mexiko, Nagy-Szoplák, Gyula-pihenő yolu 0,5 saatda piyada keçilə bilər. Dobogókő, Nagy-Szoplák, Gyula-pihenő yolu 1,5 saatda piyada keçilə bilər. Nəşrdəki, Pilisszentkereszt və ətrafını göstərən xəritə Gyula-pihenője-barlangın coğrafi yerləşməsini göstərir.

Turisták Lapja 1930-ci il nəşrində qeyd olunur ki, Nagy-Szoplákda Gyula-pihenő mağarası yerləşir, bu mağara iki hissədən ibarətdir, 5 və 2 m enində. Mağaranın girişindən gözəl mənzərə açılır. Gyula-pihenője mağarasından K-yönə doğru Remete-lyuk yerləşir. Turisták Lapja 1931-ci il nəşrində, Bekey Imre Gáborun yazdığı məqalədə qeyd olunur ki, Csévi-mağarasının qazılması sonrası Pilis dağlığının digər mağaralarında insan sonrası tədqiqat artıq məntiqli görünməmişdir. Szoplakın üstündəki kiçik su çəkmə yeri isə coğrafi maraq olduğu üçün istisna edilir. 1941-ci il nəşr olunan Macar turist lüğətində yazılıb ki, Nagy-Szoplák (709 m) zirvəsindən Şərq‑cənuba doğru Gyula pihenője mağarası yerləşir.

Kadić Ottokárın 1952-ci ildə tamamladığı əl yazısına görə, Szücs Gyula-ürege (Gyula-pihenő) Pilisszentkereszt sərhədində, Nagy-Szoplák yaxınlığında yerləşir. Geniş girişli, 2 m hündürlükdə və 4 m uzunluqda olan qayalıq boşluq iki hissəyə bölünür. Sağ tərəfdəki hissə 2 m enində, sol tərəfdəki hissə isə 5 m enindədir. 15‑20 nəfər üçün uyğun yaxşı bir sığınacaq və gecə qalmaq yeri. Boşluğu bir turist cəmiyyəti Szücs Gyula pilisszentkereszti müəllimə hörmət olaraq Gyula-pihenő adlandırıb. Kadić Ottokárın fikrincə, bu mağaranın adı Szücs Gyula-ürege olmalıdır, çünki o, pilisszentkereszti mağaraların ilk tədqiqatçısıdır. Əl yazısının mağara ilə bağlı hissəsi 2 nəşriyyata əsasən yazılıb.

Az 1953. évi Földrajzi Értesítőde tapılan, Láng Sándor tərəfindən yazılmış tədqiqatda oxunan ki, Gyula-pihenője-barlang Nagy-Szoplák zirvəsindən ŞK-yə, bir neçə addım məsafədə yerləşir. Kiçik, önə çıxan dachsteini kireçdaşı qayasında barmağın girişi yerləşir. Barmaq DNy-yə enişli şəkildə aşağı axır. Çox tıxanmış barmaq təxminən 2 m uzunluğunda və 1–1,5 m enindədir. Bir neçə yan çatlağı var ki, bunlar düz damla çıxır. Heç bir yerdə ön planda karst breçka yoxdur. Ən ehtimal ki, enişli açılan akna barmaq idi, hansı ki, tıxanmışdır. 700 m tszf. hündürlükdədir, buna görə Dunazug dağlıq bölgəsinin ən yüksək yerləşən barmağıdır. Nəşrdəki 6‑cı şəkildə, Pilis dağının uzun kəsik xəritəsində Pilis dağında yerləşən barmaqların təxmini coğrafi mövqeyi göstərilir. Şəkildə Gyula-pihenője-barlangın coğrafi mövqeyi müşahidə olunur.

Az 1954. évi Földrajzi Értesítőde Pilis dağında çoxlu barmaq tapıldığı, məsələn Gyula-pihenője-barlang haqqında danışılır. 1967‑ci ildə nəşr olunan Pilis útikalauz adlı kitabda yazılıb ki, Pilis‑zirvəsinin Ş‑i tərəfinin, Nagy-Szoplák zirvəsinin ŞK‑i tərəfində Gyula pihenője-barlangın girişi yerləşir. 2 m‑lik daş oyunu yalnız Pilis dağlıq bölgəsinin deyil, bütün Dunántúli‑ortaq dağlıq bölgəsinin ən yüksək, 700 m tszf. hündürlükdə yerləşən barmağıdır. 1974‑ci ildə çıxan Pilis útikalauz adlı kitabda, Pilis dağlıq bölgəsi və Visegrádi‑dağlıq bölgəsinin barmaqlarının siyahısında (19‑20. səh.) qeyd edilib ki, Pilis dağlıq bölgəsi və Visegrádi‑dağlıq bölgəsinin barmaqları arasında Gyula pihenője-barlang yerləşir. Pilis dağlıq bölgəsinin barmaqlarını təsvir edən hissənin Gyula-pihenője-barlang haqqında təsviri 1967‑ci ildə nəşr olunan yol bələdçisinin Gyula-pihenője-barlangı təqdim edən təsviri ilə eynidir.