Hevesi Füves Puszták (steppes) Protected Landscape Area

8 199 hektar sahədə yerləşən Hevesi Füves Puszták TK Bükki Milli Parkı İdarəsinə aid sərbəst ziyarət edilə bilən ərazidir, Tisza vadisi ilə Mátra arasında yerləşir. Qumlu, çınqıllı əsasını şimaldan gələn su axınlarının çökək konuslar formalaşdırıb.

Məkan

Kiskörei su anbarından şərqə yerləşən, yeddi ayrı mozaik hissədən ibarət; Füzesabony, Kisköre, Poroszló və Jászapáti arasındakı əraziləri əhatə edir, qorunan ərazilər Hevesi-sík, Hevesi-ártér, Gyöngyösi-sík kiçik sahələrdə yerləşir.

Təbiət qoruma sahəsi 15 ərazi vahidindən ibarətdir:

Pélyi-szikesek (Pély, Jászivány və Tarnaszentmiklós kəndlərinin sərhədində)

Hamvajárás (Nagy-fertő, Gulya-gyep, Garabont sahələri ilə, Tarnaszentmiklós, Átány, Hevesvezekény, Kömlő və Kisköre kəndlərinin sərhədində)

Nagy-Hanyi-puszta (Dormánd və Erdőtelek arasında)

Kis-Hanyi-puszta (Átány, Erdőtelek və Besenyőtelek bələdiyyələrinin sərhədində)

Csörsz-árok (Dormánd və Erdőtelek arasındakı bölməsi)

Lógó-part (Kerecsend bələdiyyəsinin sərhədində)

Magas-határ (Tiszanána bələdiyyəsinin sərhədində)

Poroszlói-szikesek

Sarudi-tömb

Hevesi-gyepek (Hanyi-ér çayının bir hissəsi ilə əlaqəli)

Pusztafogacs (Tarnaméra, Erk və Boconád bələdiyyələrinin sərhədində)

Kétútköz (Poroszló)

Poroszlói-gyepek

Göbölyjárás (Nagyút, Kompolt və Tarnazsadány bələdiyyələrinin sərhədində)

Bene-terasz (Nagyút bələdiyyəsinin sərhədində)

Xüsusiyyətləri

Bitki aləmini duzlu torpaqlar təşkil edir. Duzlu torpaqlar mozaik yaşayış yerləri yaradır. Buradakı çöl çəmənliklər yeni daş dövründən etibarən istifadə olunur. Əsasən Poroszló, Pély, Tiszanána, Kömlő, Erdőtelek, Átány sərhədlərində yerləşən müxtəlif yaşayış yerlərini kənd təsərrüfatı ilə işlənmiş sahələr əhatə edir. Bu sahələrin xüsusiyyətləri duzlu çəmən cəmiyyəti, çöl çəmənlikləri, çökək duzlu çəmənlərdir. Bu duzlu sahələrin çoxu ağacsız çöl, bəzən kiçik, əsasən akasiyalı ağac qrupları mövcuddur, lakin bəzən burada bir zamanlar geniş yayılmış alçaq düzənlikli meşəli çöllərin yuxarıda yerləşən palıd cəmiyyətləri də tapılır. Duzlu çöllərin quru yaşayış yerləri bəzən kiçik çaylar və ya su çöküntüləri ilə kəsilir, lakin çayların zəif su axını səbəbindən kiçik‑böyük bataqlı, çökək duzlu yaşayış yerlərinə çevrilir, sahilləri bəzən sazlı, qayaqlı, vərəm və ya nərgizliklərlə əhatə olunur.

Onların əsas dəyəri zəngin bitki və heyvan aləmləri, xüsusilə zəngin quş aləmləri təşkil edir.

Bitki aləmi

Bu bölgədə 43 bitki birliyi mövcuddur, bunlardan ölkə üzrə 2-i nəsli kəsilmə təhlükəsi altında, 5-i hazırda, 31-i potensial təhlükə altında, 5-i isə təhlükəsizdir. Hal-hazırda müəyyən edilmiş bitki növlərinin sayı 850‑dən çoxdur. Bunlardan 51 növ qorunur.

Tuzlu çölün xarakterik bitkiləri çəmənlik otu (Alopecurus pratensis), duz çiçəyi (Limonium gmelinii ssp. hungaricum), zərif çəmən (Festuca pseudovina), şam ağacı (Lotus corniculatus), çəmən kənar çiçəyi (Inula britannica), duzlu qızılgül (Tripolium pannonicum ssp.), hansı ki, bahardan payıza qədər çöllərdə möhtəşəm rənglərlə çiçək açır. Tuzlu torpaqlar arasında yerləşən çınqıllı çöllərin əkin sahələrinin xarakterik bitkiləri meşə adaçayı (Salvia nemorosa) və pişik çiçəyi (Phlomis tuberosa). Daha nəmli təbəqələrdə, kiçik su hövzələri ətrafında isə bataqlıq orkide (Anacamptis laxiflora), çəmən çəməni (Eleocharis palustris), bənövşəyi qara şirin (Symphytum officinale) yaşayır.

Hevesi Füves Puszták Təbiət Qoruma Sahəsində yaşayan əlavə bitki növləri aşağıdakılardır: çəmən qızılgülü (Aster sedifolius), sərt çobanyastığı (Astragalus asper), budaqsız çobanyastığı (Astragalus exscapus), ağ quşgülü (Cephalanthera damasonium), uzun yarpaqlı quşgülü (Cephalanthera longifolia), kiçik çiçəkli qızılgül (Cirsium brachycephalum), tatar kələm (Crambe tatarica), qırmızı ilan çiçəyi (Echium russicum), çöl çəmənliyi (Elatine alsinastrum), Macar çəmənliyi (Elatine hungarica), geniş yarpaqlı qadın ot (Epipactis helleborine), Tallós-qadın ot (Epipactis tallosii), silindrik çiçəkli kənar çiçək (Inula germanica), dumanlı qadın çiçəyi (Iris spuria), çamur çiçəyi (Limosella aquatica), yanıq ot (Linaria kocianovichii), çökək çamur ot (Lindernia procumbens), çiyələk giləmeyvəsi (Muscari botryoides), siçan quyruğu ot (Myosurus minimus), yanmış orkide (Orchis ustulata), şirin kök (Peucedanum officinalis), şirin pişik ot (Phlomis tuberosa), ilan quyruğu ot (Pholiorus pannonicus), incə yol ot (Plantago tenuiflora), şirin çobanyastığı (Ranunculus lateriflorus), şirin qartal çiçəyi (Sedum cespitosum), dəyişkən gürcül (Seseli varium), Janka-çobanyastığı (Thlaspi jankae), şirin ot (Trifolium angulatum).

Heyvan aləmi

Səhraların quş və heyvan aləmi də zəngindir. Burada yuva salan və ya qidalanan quşlar arasında çoxlu qorunan, nadir quş növləri var. Məsələn, qızılquş, qara quş, ya da nəm çəmənlərdə, çəmənliklərdə yaşayan qartal, bülbül, qırmızı ayaqlı çöl quşu, boz və qırmızı qartal, böyük qartal, balıqçıq, burada da yuva salır. Lakin sahədə müntəzəm olaraq qırmızı quş, çəmən quşu, tutqun quş və dovşan da yuva salır. Səhraların meşə sahələrində ağacların budaqlarında mavi və qırmızı qan bülbülü və şalaka da yuva salır, çöl hissələrində isə qızılgül də tapılır. Məmələlər arasında ən çox rast gəlinən dəlilik (ürge)dir, bu da yırtıcı quşların əsas qidasıdır.

Aşağıdakı növlərin qorunması bu təbii bölgənin əsas vəzifələri arasındadır:

parlagi sas (Aquila heliaca)

hamvas rétihéja (Circus pygargus)

kerecsensólyom (Falco cherrug)

kék vércse (Falco vespertinus)

túzok (Otis tarda)

szalakóta (Coracias garrulus)

Mədəni dəyərlər

Bu bölgədəki ən qədim insan tərəfindən yaradılmış abidə, eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə tikilmiş Csörsz árka olub, onun bir hissəsi təbiət qoruma ərazisinin tərkibindədir. Bu dövrlərdən həm də bölgəyə xas olan kun höyükləri, kurganlar yaranıb. Ərazinin bəlkə də ən önəmli mədəni‑tarixi, etnoqrafik xatirələri XIX əsrin kənd təsərrüfatı izlərində, yadigarlarında tapıla bilər, məsələn, átányi Kakas‑ház, poroszlói‑ və ya szihalmi tájház. Digər görməli yerlər arasında Hevesdə Kaszinó, Remenyik‑kúria, Hevesvezekénydə Szalgháry‑kastély, Tarnamérada Almásy‑kastély və Poroszlóda Réthly‑kúria və iki‑yollu Graefl‑kastély.