Husrev Pasha Mosque

Hüsrev Paşa Camii, Diyarbakırın Sur rayonunda yerləşən tarixi bir məsciddir. Eyni ada sahib məhəllədə yerləşir. Divane Hüsrev Paşa tərəfindən tikdirilmişdir. Evliya Çelebi, 1655‑ci ildə gəldiyi Diyarbakırın əsərlərini danışarkən Hüsrev Paşa Camii‑nin Mardin Qapısı yaxınlığında kalabalık məclisə sahib “şirin” bir ibadət yeri olduğunu qeyd etmişdir.

Tarix

Bina, inşa tarixini dəqiq şəkildə işıqlandıracaq hər hansı bir mənbə günümüzə çatmamışdır. Bununla birlikdə Şəhərin ikinci Osmanlı Valiyəsi Divane Hüsrev Paşa tərəfindən 1521‑1528 illəri arasında medrese (Hüsreviye Medresesi) kimi tikilmiş, məscid bölməsinin xalq tərəfindən davamlı istifadə edilməyə başlaması nəticəsində 1728-ci ildə minarə əlavə edilərək məscidə çevrilmişdir. Bina 1991‑1992 illərində Vakıflar Ümumi İdarəsi tərəfindən təmir edilmişdir.

Memarlıq

Şimal‑cənub istiqamətində düzbucaqlı bir sahəni əhatə edən bina, həyətli bir tərtibata malikdir. Kəskin kəmərli bir nişin içində açılmış geniş kəmərli qapıdan keçərək daxil olunan düzbucaqlı bir həyətin üç tərəfində kvadrat kəsikli pəyəli revaklar sıralanmışdır. Kəskin kəmərli revakların on iki bölməsinin üstləri kubbələrlə örtülür, onların arxasında sağda və solda hər biri bir pəncərədən işıq alan kvadrat formalı on hücrə vardır. Qiblə tərəfinin ən ucunda yerləşən bir hücrə isə düzbucaqlı planlıdır və üstləri beşik tonozla örtülüdür. Bunlarla məscid arasına yanlardakıların ölçüsündə kubbəli bir hücrə yerləşdirilmişdir. Binağa sonradan əlavə edilən minarə şimaldakı həyət giriş qapısının qərb tərəfində, binadan müstəqil olaraq yüksəlir. Qara‑ağ kəsik daşdan tikilmiş məscidin minarəsi silindrik gövdəli olub Səlcuq memarlığı üslubundadır. Binada iki rəngli düzgün kəsik daş materialı zaman‑zaman birlikdə, zaman‑zaman tək istifadə edilmişdir. Xarici memarlıqda bəzək həyətə girişi təmin edən tacqapı və minarə üzərində tətbiq olunmuşdur.