Imanqara

İmanqara mağarası – Atyrau vilayəti, Zhiloy rayonunun ərazisində yerləşən, Akkıiztoğay kəndindən şimal-şimal-şərqə doğru 34,4 km yerdəki tarixi‑memarlıq abidəsi. Dövrü – erkən dəmir dövrü. Onun adı yerləşdiyi İmanqara dağına bağlıdır.

Təsviri

Mağara yerləşdiyi dağın uzunluğu 2 kilometr, eni 300 m, hündürlüyü 200 m. Üstündəki düz sahədə 18 qorun yerləşir. Onların hündürlüyü 0,5‑1 m, diametri isə 3‑15 m aralığında.

İmanqara kompleksi Qazaxıstan ərazisində özünəməxsus sivilizasiyası olduğunu sübut edən, insanlığın tarixi inkişafındakı mühüm mərhələlər haqqında təxmin etməyə imkan verən qədim yaşayış yerləri və məskunlaşmalar arasında yer alır.

Mağaranın hündürlüyü 2 m, eni 2,5 metr. Dərinliyi 25 metr. Düzbucaqlı şəkildə qazılmış. 3 dəlikdən və əlavə boşluqlardan ibarətdir. Əlavə dəliklər hazırlanmış, divarlarında kürek, qayıq izləri görülür. Mağara divarları və tavana kömürdən yanmış. İçindən çıxarılan dağ daşı 10 metr məsafədə yıxılır.

Tarixi

Daş dövrü, erkən dəmir və qızıl dövrü dövrlərindən qılınc, qızıl ox, qızıl güzgü, şüşə boncuk, gil qablar və s. əşyalar tapılmış.

İmanqara dağının müqəddəsliyinə ibadət öz başlanğıcını əfsanədən alır. Erkən dəmir dövründən etibarən insanlar ibadət etdikləri müqəddəs yerə çevrilən mağara günümüzə qədər sirrini saxlayır. Dağın üstündəki düz sahədə yerləşən sarmatların daş obaları bizim eramıza qədər V əsrdən sirr yayır.

İmanqara mağarası haqqında hansı əsrin də öz əfsanəsi var. İlk olaraq təbii mağara şəklində yaranan boşluq neolit dövründə ilk insanlar məskunlaşmış, böyümüş. Ona mağara yanındakı obalar və qoruqlar, onlara edilən arxeoloji ekspedisiyaların nəticələri sübut ola bilər.

Ölkə arasında 1944-cü ildə bu mağaraya almanların sabotaj qruplarının gizləndiyi barədə bir əfsanə‑hekayə də var. Bu barədə S.Şəkibayevin «Böyük Türküstanın çöküşü» adlı əsərində geniş şəkildə bəhs olunmuşdur.

İmanqara mağarası əvvəl təbii mağara ola bilər, sonra da dağ daşlarının yumşaqlığından genişlədilib, indiki layihəsinə dəyişdirilmiş. Sonrakı dövrdə mağaradan yeraltı ibadətgah kimi istifadə etmiş ola bilər.

Lakin, süni mağaraların yaradılmasının iki yolu var kimi görünür. Birincisi: faydalı mədən ehtiyatlarını axtarmaq üçün qazılmış şaftlar və rudniklər. İkincisi: mağaraları atəşpərəstlər (zoorastristlər), buddistlər yeraltı məbədlər kimi mağara qazıb ala bilərlər, belələrin olduğu tarixdən məlumdur. Buna görə Maqıstau bölgəsində onlarla yeraltı mağaralar və qəbiristanlıqlar islam dininin gəlməsinə qədər «müqəddəs yerlər» olub, sonradan məscidlərə çevrildiyini söyləmək olar. Məsələn, Şaqpaq Atanın (9‑10 əs.), Şopan Atanın (10‑13 əs.), Bəket Atanın (1750‑1813 illər), Sopbay əhli (18 əs.) mağaralar qazıb, yeraltı məscidlər tikdiyini bilirik.