Kapu Mosque

Kapu Camii, Konya’da 17-ci əsr Osmanlı dövrünə aid tarixi məsciddir. Şəhərdəki Osmanlı məscidləri arasında ən böyük məsciddir. Mərkəz Meram rayonu, Sarraflar küçəsində yerləşən məscidin mülkiyyəti Vəkillər Baş İdarəsinə aiddir və Meram Müftarlığına bağlı olaraq fəaliyyət göstərir.

Tarix

Məscid adı, Konya Qalası’nın girişlərindən birinin yanında qurulmuş olmasından alınmışdır. 1658-ci ildə Mevlevi Dərgahının postnişinlərindən Pir Hüseyin Çelebi tərəfindən tikdirilmişdir. 1811-ci ildə ilk təmiratdan keçən məscid, 1867-ci ildəki bir yanğında ətrafındakı vakıf dükanları ilə birlikdə tam yanmışdır. 1868-ci ildə yenidən inşa edilən məscid əsli tamamilə itirmişdir.

Memarlığı

Kəsilmiş daşdan inşa edilən məscid klassik Osmanlı məscid memarlığını daşıyır. Damı iç hissədə 8 kiçik kubbədən ibarətdir. Mihrabı daş, minberi isə ağacdır. Taç qapısının üzərində 1868-ci ilki son təmirata dair bir kitabəsi var. Həmçinin şərq və qərb yönlərində də qapıları vardır. Məscidin girişində 10 sütun üzərində dayanan son icma məhfiləsi yerləşir.

Konya’da platforma üzərində inşa edilən bir neçə nümunədən biri olan əsər, kəsilmiş daşdan inşa edilmişdir. Məscid, eninə düzbucaqlı bir haram (əsas ibadət məkanı) və haramın şimalında yerləşən doqquz kəmər gözlü bir son icma yerindən ibarətdir. Altında dükanlar olan, üzəri düz tavanla örtülü və on sütunun sivri kəmərlərlə bir-birinə bağlanması ilə əmələ gələn son icma yerinə doqquz pilləli daş pilləkənlə çatmaq mümkündür.

Binanın fasadları aşağı və yuxarı pəncərələrə malikdir. Fasadların xüsusiyyətlərinə görə pəncərə sayları dəyişir. Pəncərələr həm aşağıda, həm də yuxarıda düzbucaqlı formadadır. Aşağı pəncərələr yuxarıdakılara nisbətən daha böyük tutulmuşdur. Həmçinin aşağı pəncərələr həm də vaxtında sivri tahfif kəmərli olub, kəmərin alınlıqları kərpic ilə örülmüşdür. Kərpic materialı dışında binanın fasadlarında kəsilmiş daş istifadə edilmiş, bəzi bölümlərdə isə devşirme (antik) materialına da yer verilmişdir.

Binaya üç istiqamətdə yerləşən birer qapıdan daxil olunur. Şimal fasadında son məclis yerində yerləşən giriş şərq və qərbdəki girişlərə nisbətən daha incə hazırlanmışdır. Sadə silmələrlə hərəkət etdirilən şimala girişin çərçivəsi tavan səviyyəsinə qədər çıxır. Giriş kəmərinin üst hissəsində üç sətirlik kitabəsi mövcuddur. Basıq kəmərli açıqlıqdan harimə (əsas ibadət məkanı) keçilir. Harim çox ayaqlı və buna bağlı olaraq da çox vahidli bir tərtibata malikdir. Ayaqlar bir-birinə yuvarlaq kəmərlərlə bağlanmışdır.

Bir-birinə və divarlara basıq kəmərlərlə bağlanan 16 ağac dirəyi daşıyan üst örtük sisteminə sahib harim təxminən kvadrat bir sahəni əhatə edir. Ağac dirəklərlə bədən divarları arasında qalan sahələrdə düz tavan, sütunların arasında qalan sahələrdə isə kubbələrin olduğu üst örtük sistemi istifadə edilmişdir. Kubbe eteklərində qələm işi ilə hazırlanmış bitki xarakterli motivlər bütün kubbe eteğini dolaşır və kubbəyə doğru yüksəlir.

Binanın sadə daş mihrası 1998-ci ildə edilən bərpa işində yenilənərək yerinə bu günkü çini mihrap qoyulmuşdur. Məscidin cənub divarında iki pəncərə arasındakı bədən divarından bir az önə çıxarılmış düzbucaqlı çərçivə ilə məhdudlaşdırılmışdır. Harimin üzərində ikinci bir qat görünüşündə “U” planlı bir mahfil yerləşir. Şərq, qərb və şimal bədən divarlarının bitişiyindəki düz tavanla örtülü sahələrin altında yerləşən ağac mahfilə şimal‑şərq və şimal‑qərb künclərdə yerləşən iki ədəd pilləkənlə çatmaq mümkündür.

Məscidin bədən divarları pəncərə səviyyəsinə qədər çini ilə örtülmüşdür. Pəncərə açıqlığının ətrafları və kubbəyə keçid elementləri ilə kubbələrdə sıx bir qələm işi bəzək gözə çarpır. 1998-ci ildə həyata keçirilən bərpa işində böyük ölçüdə yenilənmiş qələm işləri, ağ sıxma üzərinə açıq mavi və göy rəngdə tətbiq edilmişdir.

Konya’da, Hükûmet Konağının cənubunda yerləşən və əsas adı İhyaiyye olan məscid, Konya Qalasının Atpazarı ilə Telli Kapılan arasında qaldığı üçün bu adla anılmışdır. Hal-hazırda istifadə olunan bina, eyni yerdə inşa edilmiş üçüncü binadır.