Konyr Aulie

Qonır əuliyə mağarası – Abay vilayətinin yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına, Qazaxıstanın ümumxalq müqəddəs obyektlər siyahısına daxil olmuş, müqəddəs obyekt.

Coğrafi mövqeyi

Abay rayonunda, Toktamış batur kəndindən cənub-şərqə doğru 18 km yerdəki Aktas dağında, Şağan çayının sağ tərəfində yerləşir.

Məlumatlar

Aktas dağı ağ aktas qayalarından ibarətdir. Mağaraya girişin dar olması o qədər ki, insan yalnız bir tərəfdən daxil ola bilər. İşığın hündürlüyü iki metrdən çoxdur. Mağaranın yuxarı tərəfində iki sahə var, onlardan yollar daha da yayılır, bəzi yerlərdə tarlara sonlu olur, onların uzunluğu müəyyən edilməyib. Su soyuqdur, ona düşəndə ayaq-ələki damarlar gərilir, sümüklər ağrıya bilər. Dadında çox sərt aktas hiss olunur. 2017-ci ildə ziyarətçiləri qəbul etmək üçün şərait yaratmaq və müqəddəs yeri tanıtmaq məqsədilə nəm havada yalnız möhkəm olan saqqız qarağac ağacından pilləkənlər düzəldildi. Suata düşmə yolunda, mağaranın içi və xaricində rahat istirahət oturacaqları quraşdırıldı.

Əfsanələrə görə bu suatın başında qazaxlar qanlı döyüşlərdən sonra yaralarını müalicə etmişlər.

Xüsusiyyətləri

Mağaranın dar ağızı Şağan çayının şəlaləli sahilindən 80 – 100 m yuxarıda yerləşən, uzunluğu 65 – 70 m, eni 10 – 22 m, hündürlüyü 2 – 14 m. Bu əsas mağaranın sağ tərəfində 15 m məsafədə eni 50 sm, hündürlüyü 110 sm dar boşluq var, bu dar boşluq genişlənərək uzunluğu 12 m, eni 10 m, hündürlüyü 5 m‑dəy böyük otağa çıxır. Bundan 12 m şimal istiqamətində mağara damının hündürlüyü 20 m, diametri 5 – 7 m² kubbəli olur və gölə bağlanaraq bitir. Əsas otağın küncündən gölə doğru çıxan yolda, hündürlüyü 12 – 15 m otaq var. Mağara havasının temperaturu 10 dərəcədən çox deyil. Qonır əuliyə mağarasında bir çox məşhur insanlar (Abay Qunanınbeyv, Muxtar Əuezov və s.) olub, onları izləyiblər.

Tarixi və əfsanələri

Qonırəuliyə mağarası haqqında tarixi məlumatların biri 1912-ci ildə Rus coğrafiya cəmiyyəti Qərbi Sibir bölməsinin Semey filialı tərəfindən hazırlanmış yerli araşdırma toplusunda rast gəlinir. Topluqda yerli araşdırmacı N.A. Bryxanovun Qonırəuliyə mağarasına həsr olunmuş məqaləsi dərc olunmuş, orada mağaranın girişində qəlpə daşının olduğu barədə məlumat verilir.

Qonırauliye mağarasına aid tarixi əfsanələr və ədəbi mənbələr də saxlanılmışdır. Mağaraya Abay Qunançayevin oğlu Əbişin yoldaşları ilə birlikdə getdiyi hadisə Muxtar Avazovun «Abay yolu» roman‑epopeyasının «Üzüntüdə» fəsilində bəhs olunur. Əsərdə Əbişin mağara içindəki daş heykələ diqqət yetirərək, onun insan fiquruna bənzərliyini təsvir etdiyi göstərilir. Mağaradan çıxdıqdan sonra onlara Kökbay Janatayevli Qonırauliye ilə bağlı tarixi hekayəni danışır.

Əfsanəyə görə, cünqürlər Qazaxların əlindən qorunmaq üçün Qonırauliye mağarasını tutmuşdur. Abılay xanın ordusu Arqan boyunca səfər edərkən, mağaraya sığınan düşmən əlini tutub ala bilməyib çətinliyə düşmüşdür. Hekayədə Qarakerey Qabanbay bəyin düşmənə qarşı hiylə tətbiq edərək qalib gəldiyi və bu hadisədən sonra «Daraboz» adını aldığı bildirilir.

Mağara sahəsində köhnə dəfn yerlərinin mövcudluğu da onun tarixi‑mədəni əhəmiyyətini artırır. Əsər köhnə türk dövrü ilə tarixləşdirilir.