Kuriszláni Cave

Kuriszláni-beszakadás Aggteleki Milli Park ərazisində yerləşən mağaralardan biridir. Mağara Aggteleki karstı və Slovak karstının digər mağaraları ilə birlikdə dünya irsi hissəsidir. İçində dəniz dəniz quşları da mövcuddur.

Təsvir

Kuriszlánfői-beszakadásda mağara açılır. Kuriszlánfői-zsomboldan bir neçə yüz metr məsafədə yerləşir. Kuriszláni-beszakadásın girişi quyu şəklində tikilib. 2 m dərinliyə qədər dörd bucaqlı beton dəlik, 4 m dərinliyə qədər isə betonlaşdırılmış və daşlı divar ilə giriş möhkəmləndirilib. Kuriszlán-quyu suyunu udan dövri aktiv su udma mağarasıdır. Orta triass kireçdaşı içində formalaşıb, ancaq girişdə permi gil çuxuru da var. Mağaranın keçidlərində inkişaf etmiş damcı daşlar müşahidə olunur. Onun əhəmiyyətli cəhətlərindən biri, Kossuth-mağarası Ümid-sifonundan sonrakı hissəsinə buradan ehtimal ki, asanlıqla daxil olmaq mümkün olmasıdır.

1972-ci ildə ilk dəfə Kuriszláni-beszakadás adlandırılan mağara ədəbiyyatda (Kérdő 1972) qeyd olunmuşdur. Mağara ədəbiyyatda Kuriszláni-mağara (Boldogh 2007), Kuriszláni beszakadás (Bertalan 1976), Kuriszláni-su udma (Boldogh 2007), Kuriszláni su udma-mağara (Boldogh 2007), Kuriszlánvölgyi beszakadás (Radó 1956), Kuriszlán-völgyi-su udma mağarası (Boldogh 2007), Kuriszlán-völgyi su udma-mağara (Boldogh 2007) və Kurizsláni-mağara (Berhidai, Cser, Holl 1981) adları ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

1951-ci ilin may ayında Kuriszlán-völgydə, Nagytohonya mənbəyinin üzərindəki ərazidə, torpaq çökmüş və ətrafda düşən yağış burada udulmuşdur. 1956-cı ildə Budapeşt Texniki Universitetinin Mineralogiya və Geologiya Kafedrasının Mağara Tədqiqat Qrupu üçün Kuriszlánvölgyi beszakadás iş sahəsi olmuşdur. 1965-ci ildə ÉKME Mağara Tədqiqat Qrupu tərəfindən mağara kəşf edilmişdir. 1965-ci ildə Kuriszláni-beszakadás 50 m uzunluqda və 15 m dərinlikdə idi. O vaxtda daimi su axını mağara üzərindən keçirdi və mağaranın son nöqtəsindəki sifonda itmişdi.

1966‑cı ildə ÉKME Barlangkutató Qrupu, Jósvafő sərhədində yerləşən kuriszlán‑fői 1‑ci nömrəli düşən mağarada çoxlu yağış səbəbindən araşdırma işini çox irəlilədə bilmədi. Qrup üzvləri səthdəki torpaq gəzintiləri zamanı bir neçə, qazılmağa dəyər düşən mağara, çuxur, mağara girişi tapdılar, məsələn 2‑ci nömrəli kuriszlán‑fői düşən mağara. 1967‑ci il Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztatóda qrupun 1966‑cı il işləri barədə hesabat dərc edildi. 1967‑ci ildə Budapeşt Texniki Universitetinin Mineral‑ və Geologiya Kafedrasının Barlangkutató Qrupunun üzvləri mağarada araşdırma işini həyata keçirdilər, bu müddətdə partlayış da etmək lazım oldu.

1972‑ci ildə VITUKI Barlangkutató Qrupunun üzvləri su rəngi ilə Kuriszláni‑düşən mağara ilə Nagytohonya‑mənbə arasındakı əlaqəni aşkar etdilər. Göstərici maddənin keçid müddəti qısa idi. O vaxt mağarada kiçik qazma işləri aparıldı. 1976‑cı il MKBT Dəvətində verilən siyahıya əsasən 1976‑cı ildə Papp Ferenc Barlangkutató Qrupuna Şimali‑Borsodi‑karszt‑da yerləşən Kuriszláni‑düşən mağaranın araşdırılması üçün icazə verildi. 1976‑cı ildə tamamlanan, “Magyarország barlangleltára” adlı əlyazmada, Kuriszláni‑düşən mağaranın Jósvafő‑də, kuriszláni pajta yaninda yerləşdiyi qeyd olunur. Mağaranın girişi konik forma‑lı düşən mağaradır. Təxminən 16 m dərinlikdəki mağara köhnə su çəkmə mağarasıdır, ki, düşmüşdür. Girişin ətrafı heyvanların içəri düşməməsi üçün həmlə ilə əhatə olunmuşdur. Əlyazmanın mağara haqqında bölməsi 3‑də araşdırmaya əsaslanaraq yazılmışdır.

Papp Ferenc Barlangkutató Csoportun 1981-ci il hesabatında bir yerşəkilində işarələnmişdir, bu yerşəkildə Papp Ferenc Barlangkutató Csoportun tədqiqat sahəsinin ENY hissəsində yerləşən mağaraların mövqeyi göstərilir. Kurizsláni-barlang adı ilə Kuriszláni zsumbolundan DNy-ə qədər göstərilmişdir. 1981-ci il MKBT Hesabatında bu yerşəkili dərc olunmuşdur. 1984-cü ildə nəşr olunan “Magyarország barlangjai” kitabında Kuriszlán vadisində 1951-ci ildə baş verən çökək haqqında oxumaq mümkündür. Nəşrin ölkə üzrə mağara siyahısında Aggteleki-karszton bölgəsində yerləşən mağara Kuriszláni-beszakadás adı ilə qeyd olunmuşdur. Siyahıya bağlı olaraq Aggteleki-karszt və Bükk dağlarının mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən 1:500 000 ölçülü xəritədə mağaranın coğrafi mövqeyi göstərilir.

Macar Karszt- és Barlangkutató Társulatın 1988-ci il mərkəzi tədqiqat düşərgəsinin bir dağıtma məkanı olmuşdur, lakin Kossuth-barlang Reménytelen-sifonun son hissəsinə çatmaq mümkün olmamışdır. Düşərgə zamanı girişdəki suyu təmizləyərək mağara girişinin dəmirbetonla inşa edilməsi və mağaranın dar yerlərində şüşə genişləndirici partlayışlar aparılmışdır. Tədqiqat düşərgəsi haqqında hesabatda kuriszláni beszakadásın 1960-cı illərdə açılan bir yüksəliş olduğu və o vaxtdan bəri aktiv su çəkmə mənbəyi kimi fəaliyyət göstərdiyi bildirilir. Kossuth-barlang sisteminə hidrologiya baxımından sübut edilmişdir. İşin nəticəsi olaraq mağaranın daha da araşdırılması imkanı yaradılmış, bu da Papp Ferenc Barlangkutató Csoport tərəfindən düşərgənin sonunda dərhal istifadə edilmişdir. Düşərgə hesabatına Borzsák Péterin fotoşəkili əlavə olunmuşdur, bu fotoşəkildə Kuriszláni-beszakadásın çökə bilən girişini təmin edən dəmirbeton strukturu görünür.

1988-ci il iyulun 28-də mağaranın plan xəritəsi və şərq‑cənub yönümlü uzun kəsik xəritəsi hazırlanmışdır. Xəritələri Holl Balázs və Marton Ádám hazırlamışdır. Sorğuya görə mağara 26 m dərinlikdədir. 1988-ci il Karszt és Barlangban məqaləsində Papp Ferenc Mağara Tədqiqat Qrupu 1988-ci ildə Kuriszláni‑çökəkliyin dağıtma və keçidlərin təminatı işlərini davam etdirdiyi qeyd olunur. Kuriszláni‑çökəkliyin yaxınlığında Bobby‑mağarası yerləşir. 1995-ci ildən etibarən Aggteleki‑karszt və Slovak‑karsztın digər mağaraları ilə birlikdə Kuriszláni‑çökəkliyi dünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.