Mágor-puszta

Mágor-puszta (başqa adı ilə, daha tanınmış adı Vésztő-Mágor) Körös–Maros Milli Parkının qorunan sahələrindən biridir, Vésztő‑dən qərbə doğru altı kilometr, Szeghalom istiqamətində, Kiçik‑Sárrétin qərb kənarında. Sebes‑Körös çayının köhnə yatağı onu əhatə edir. Sahəsi 947 hektardır, müşayiətsiz də ziyarət edilə bilər. Canlı aləmi ilə yanaşı, burada açılmış və muzeyə çevrilmiş, beynəlxalq səviyyədə də nadir tapıntılar saxlayan yeni daş dövrü kun höyüküdür.

Mágor-domb və 13 hektarlıq ətrafı 1978-ci ildə ikiqat (arxeoloji və təbiət qoruma) müdafiə altına alındı.

Üzeyi, canlı aləmi

Mágor-puszta su tənzimləməsindən əvvəl Sebes‑Körös çayının çay sahəsi idi, izləri bu gün də qorunur (kireçli çəmənlər, qoyun otluqları ilə zəngin duzlu çəmənlər, köhnə çay dərinlikləri, nəm çəmənliklər, çəmən meşələri). Köhnə çayda kütləvi şəkildə Avropa qırmızı kitabəli balığı (Silurus glanis) böyüyür, duzlu, çəmən sahələrdə isə transilvaniya yolotu (Plantago schwarzenbergiana) və çəmən payız gülü (Aster sedifolius).

Qorunan bitkiləri arasında endemik transilvaniya yolotu (Plantago schwarzenbergiana), dovşan çiçəyi (Ornithogalum pyramidale) və çəmən payız gülü (Aster sedifolius) var.

Köhnə çayın günəşli yerlərində tez-tez bataqlıq tısbağası ilə rastlaşmaq olur, su kənarında suquşları və çöl quşu, sazlıqda isə balıqçılıq quşu (Botaurus stellaris) və qəhvəyi çəmən quşunun yaşayış yerləri mövcuddur.

Yaxın Fáspuszta bölgəsindən Mágor-puszta’ya qida axtararkən boz çayqanad (Ardea cinerea), qara çayqanad (Nycticorax nycticorax) və kiçik çayqanad (Egretta garzetta) keçirlər. Yüksək otluqlarda qartal (Crex crex) və qızılquş (Coturnix coturnix) yuva qurur. Boşluq hissələri bəzən Dévaványa yaxınlığında yaşayan tülkü populyasiyasının (Otis tarda) fərdləri də məskən seçir.

Mágor-pusztanın arxeoloji qazıntı sahəsi

Azca yüksələn kun höyükünün dibində beş min illik tapıntılar görülür: bir məbəd, tanrıça heykəli, qab, qablar, qab‑qacaq qırıntıları.

Sərgiləmə salonunda, 1810–1812-ci illərdə Wenckheim-féle şərab dəhlizində tikilmiş, burada yerləşdirilmiş, yerin sonrakı tarixini də izləmək mümkündür. Kun höyükünün yanındakı təpədə 11-ci əsrdə Vatától gələn Csolt nemzetség puszta məbədi tikmiş, xristianlığın qəbul edilməsi səbəbilə baş verən müharibələrdə məhv edilmiş. Növbəti əsrdə isə bençés puszta məbədi yerinə tikilmiş.

İkiqat təpə sahəsində 1968 və 1988-ci illər arasında Juhász Irén rəhbərliyində qazıntılar aparılmış, bunlar yeni daş dövrü, dəmir dövrü, bronz dövrü və Árpád dövrü tapıntılarını ortaya çıxarmışdır.

Burada Vésztő-Mágor Tarixi Yaddaş Yeri yaradılmışdır, hansı ki hökumətin 1543/2012 (XII.4.) saylı qərarında dərc olunan qərara əsasən Magyar Nemzeti Múzeum təşkilatında əvvəlki fəaliyyətini davam etdirir.

Mágor-halom yaxınlığında Alföldhöz bağlı xalq Macar yazar və şairlərin heykəlləri üçün park yaradılıb. Heykəl parkında Németh László, Szabó Pál, Féja Géza, Veres Péter, Sinka István, Kovács Imre məllsəzra yerləşir.