Manisa Sarayı

Manisa Sarayı (Osmanlı Türkçəsi: سراى عامره), bu günkü Manisa Şehzadeler-də, Osmanlı İmperatorluğunda Saruhan Sancağının (Manisa) idarə mərkəzi kimi istifadə olunan və Osmanlı şehzadələrinin sancakbeyliyi etdiyi saraydır.

Manisa Sarayı, Sultan II. Murad dövründə tikilmişdir. 1403-cü ildə tamamlanan saray II. Mehmed dövründə genişlədilmiş və yeni binalar əlavə edilmişdir. Sultan III. Mehmed-dən sonra şehzadələrin İstanbul xaricində təhsili qadağan olunduqda Manisa Sarayı taleyinə tərk edilmiş və 18-ci əsrə qədər kiçik təmir işləri ilə ayaqda saxlanmağa çalışılmışdır. 1922 Manisa yanğında sarayın ağac hissələri tamamilə yanmışdır. Sarayın bu günə qalan tək strukturu Fatih Qülləsidir. 27 Noyabr 2021-ci ildə qüllənin bərpa işi başlanmışdır.

Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde bahsetmesi

"Şəhərin şimal yamaclarında, lalə bağları ilə örtülmüş bir sahədə yerləşir. Dörd tərəfi qala kimi kərpicdən örülmüş, dörd künc, möhkəm bir binadır. Qərb yönünə baxan ağac bir qapısı var. Ətrafının uzunluğu 3.300 addımdır (2,4 km). İstanbul-dan (Saray-dan) vəzifəli bir bostancıbaşı və sarı şapkalı 200 bostancısı mövcuddur. Bu bostancılar, davamlı olaraq bu cənnət kimi bağın baxımını edir və burada olan əvvəlki padşahlara aid xalçalar, müxtəlif əşyalar, qızıl və gümüş dəstlər, sırmalı bəzəklər, fəsliklər, stəkanlar kimi əmanətlər ilə qurşaq örtükləri və qızılı sancaq aləmlərini qoruyub nəzarət edirlər. Bu cənnət bağının təmiri və nizamı ilə birbaşa onlar məsuliyyət daşıyırlar. Bağdan əldə olunan gəlirdən xərclər çıxıldıqdan sonra qalan hissə, İstanbul-dakı terkecibaşıya vergi olaraq göndərilir."

Bura, cənnət bağlarını xatırladan koruluqlar və gəzinti yolları olan bir yerdir. İnsan, köşkündə oturduqda çiçəklərinin gözəl qoxusuyla zehni və ruhu təravətləndirir. Yuxarı Allahın, sənətini göstərmək üçün yerdə yaratdığı yüz minlərlə müxtəlif rəngli və gözəl qoxulu bitki və çiçəyin hamısı, bu cənnət kimi geniş bağda mövcuddur.

Keçmişin bilik ustaları, bu bağı bir şahmat taxtası kimi planlayaraq tərtib etmiş; yüz minlərlə meyvə ağacını və bunun yanında çınar, qavqav, serv, söyüt, salkım söyüt kimi daha çox gözəl ağacı, hamısını sıra sıra və nizamlı olacaq şəkildə əkiblər. Budur, belə kölgəli, sıx və gür ağaclı, gəzinti yolları olan bir sultan bağıdır.

Fatih Qülləsi

Manisa’da yerləşən və Osmanlı dövründə inşa edilən Manisa Sarayı’ndan (Saray-ı Amire) günümüzə qədər gəlmiş tək quruluşdur. 15-ci əsrdən etibarən şehzadələrin təhsil və iqamət məkanı olan saray kompleksinin bir hissəsi kimi inşa edilən qüllə, tarix boyunca müxtəlif dağıntılara məruz qalmış; Respublika dövründə isə uzun müddət fərqli funksiyalarla istifadə edilmişdir. Bu gün bərpa işləri tamamlama mərhələsindədir və quruluşun muzey kimi funksiyalaşdırılması planlaşdırılır.