Mattheys Mansion

Mattheys Köşkü (Mates Köşkü, Steinbuchel Evi, Wood-Paterson Evi, Arkas Sanat Bornova), İzmirin Bornova rayonunda yerləşən tarixi bir bina.

2023-cü ildə əl xalısı kolleksiyasını nümayiş etdirmək üçün Arkas Sanat çərçivəsində bir incəsənət və təcrübə mərkəzi kimi xidmətə açılmışdır.

İngilis memarlıq üslubundakı bina, bənövşəyi salkımlı leylak çiçəkləri ilə bürünmüş, kəmərli giriş qapısı ilə məşhurdur. Qurtuluş Müharibəsi zamanı qısa bir müddət Mustafa Kemal Paşa bu köşkdə qonaq olmuşdur.

Tarix

1780-ci ildə tikildiyi təxmin edilir. Bəzi mənbələrdə tikinti tarixi 1860 olaraq göstərilir. 2018-2023-ci illərdə binaların bərpasını həyata keçirən memar Seda Özen Bilgiliyə görə, müxtəlif dövrlərdə əlavələrlə böyüyən köşk, 1800-cü illərin ortalarında böyük bir dəyişiklik keçirdiyi üçün o tarixdə inşa edildiyi qavrayışı yaranmış ola bilər.

Köşk uzun müddət “Wood-Paterson Evi” olaraq adlandırıldı. Əvvəlcə sadə kvadrat formalı bir bina idi. İngilis John Maltas tərəfindən Paterson ailəsindən alınıb yaylıq köşk kimi yenidən inşa edildikdən sonra 1840‑da qızı Eugenie Wood‑a miras qaldı. İzmirdəki İngilis Xəstəxanasının baş həkimi Charles Wood ilə evli və yeddi uşaq sahibi olan Eugenie Wood vəfat etdikdən sonra köşk, böyük qızı Lucy De Cramer‑ə keçdi.

Eguenie Wood'un qızlarından rəssam, şair və bəstəkar Hortense Wood, 1924-cü ildə vəfat edənə qədər köşkdə yeğeni Fernand de Cramer ilə birlikdə yaşamaya davam etdi. Hortense Wood, məşhur Macar bəstəkar Franz Liszt'tən piano dərsləri almış və Liszt, köşkün Kahire Otağı adlanan bölməsindəki pianonu çalırdı. Hortense Wood, evində bir çox məşhuru qonaq etmiş və qonaqlarının fotoşəkillərini çəkmişdir. Həvəsli olduğu və Milli Mübarizə illərində dəstək məktubları göndərdiyi Mustafa Kemal Paşa evdə qonaq etdiyi şəxslərdən biridir. Mustafa Kemal, İzmirin düşmən işğalından xilas olunmasından sonra köşkə gələrək 78 yaşındakı Hortense Wood ilə tanış oldu. 16 Sentyabr 1922-ci ildə yanındakı Fevzi, İsmet, Asım Paşalar və Halide Edip ilə birlikdə evdə qonaq olan Mustafa Kemal, bu qonaqlıq zamanı Hortense Wood'un yeğeni Fernand De Cramer ilə şahmat oynadı.

Lucy de Cramer'dən sonra köşkün sahibləri Renee Steinbüchel və Sonia Whitall idi. Renée Steinbüchel ilə Sonia Whitall'ın ataları Tony Mattheys'in adı ilə anılan köşk, kəmərli giriş qapısı və dərə daşları ilə tikilmiş divar sistemi sayəsində 2000-ci illərə qədər gələ bilən çox az sayda levanten köşklərindən biri idi. 2018-ci ildə Arkas Holding, köşkü Renee Steinbüchel və Sonia Whitall'ın uşaqlarından satın aldı və bərpa etdi. Bərpa işlərini memar Niko Filidis həyata keçirdi. Beş il davam edən bərpa prosesinin ardından 2023-cü ildə 16.-19. əsr Anadolu Xalıları sərgisi ilə ziyarətə açıldı.

Köşk bağçası

Bornova köşklərinə "prestij qapısı" olaraq adlandırılan bir giriş qapısından girilirdi və köşkün bağçası binanın özü qədər önəmli görülürdü. Mates Köşkü'nün kəmərli giriş qapısı mor salkımlı leylak çiçəkləri ilə bürünmüş və gözəlliyi ilə məşhur bir qapı idi. Köşk bağçasının simvolu servi ağacları idi.

2023-cü ildə tamamlanan bərpa ilə birlikdə köşkün bağçasında 1970-ci ildə bağlanan Bornova Golf Klubu'nun anısına 9 parkurlu bir mini golf sahəsi yaradılmış və hər bir parkura bir Bornova köşkünün keramika sənətçisi Verda Sipahi'nin istehsal etdiyi bir maket və o köşkün xüsusiyyətini izah edən bir simvol yerləşdirilmişdir. Mini golf parkurunda Mates Köşkü'nün də bir maketi və parkur simvolu olaraq kəmərli qapısı yer alır.

Arkas Sanat Bornova

Mattheys Köşkü, Arkas Sanat tərəfindən təşkil edilən mədəni tədbirlər üçün məkan olaraq istifadə olunur.

Köşkün ziyarət sahəsində 15‑20-ci əsrlərə aid 75 ədəd xalının nümayiş olunduğu on sərgi salonu, Anadolu xalısı toxuma ənənəsinə aid əl xalısı toxuma tezgahı, iplik və alətlərin olduğu bir sərgi salonu, Oriental Carpet Manufacturers üçün hazırlanmış 18 ədəd xalının dizaynının paneli, Anadolu xalısına dair qısa bir sənədli filmin təqdim edildiyi bir nümayiş salonu yerləşir.