Mevlevi Tekke Museum

Mevlevi Tekke Museum, Kiprdə, Nikosiyada, hazırda Şimali Nikosiyada yerləşən bir tekke-dir. Tarixən Mevlevi Tərtibi tərəfindən istifadə olunmuş və indi muzey kimi xidmət göstərir. Bu, adanın ən vacib tarixi və dini binalarından biridir. Kyrenia Qapısının yanında, Girne Prospektində, İbrahimpaşa məhəlləsində yerləşir.

Tekke kimi fəaliyyət

Ənənəvi olaraq bina 17-ci əsrin əvvəllərində, Emine Hatun adlı torpaq sahibəsi tərəfindən bağışlanan torpaq sahəsində tikildiyi qəbul edilir. Bu Emine Hatun Kyra kəndindən olub, orada bir fermaya sahib idi. Yerli sakinlərin söylədiyinə görə, o, tekkenin məzarının şimal-şərqində, heç bir yazısı olmayan bir qəbirdə dəfn olunmuşdur. Başqa bir görüşə görə, tekke Arab Ahmed Paşa və Haydar Paşazade Fatma Hanım tərəfindən bağışlanan torpaq sahəsində yerləşir. Evkaf İdarəsinə görə, tekke əvvəlcə 1593-cü ildə Arab Ahmed Paşa tərəfindən onun öz torpaq sahəsində tikilmiş, sonra Emine Hatun tərəfindən bağışlanan torpaqla kompleksə genişləndirilmişdir.

1593-cü il Osmanlı arxiv sənədlərinə görə, Arab Ahmed Paşa adına bir məvlavi tekke, onun bağışladığı torpaq sahəsində, Kıbrıs Qapısının yaxınlığında tikilmişdir. Bu tekke 1607-ci ilə qədər dağılıb və Ferhad Paşa onun təməl üzərində yeni bir məvlavi tekke tikib və onu öz adına 1607-ci ildə adlandırıb. Hal-hazırkı tekke bu tekkenin davamıdır. 1857-ci il sənədində tekkeye bir inzibati bina əlavə edildiyi, o dövrdə kasıbların ehtiyaclarını qarşıladığı qeyd olunur. Tekkenin şeyxi Konya mərkəzi idarəsinin səlahiyyəti altında idi, Famagusta‑da Kutup Osman Tekke, Paphos‑da Mehmet Bey Ebubekir Tekke və Mehmet Buba Tekke, Limassol‑da Piri Osman Tekke isə Nikosiya‑ya cavabdeh olanlardandır. 1873-cü il üzrə tekke üzvü 36 nəfər idi və ayinlər bazar günləri keçirilirdi.

1925-ci ildə Atatürkün islahatları çərçivəsində Türkiyədəki tekkeler bağlandıqda, türk qıbrıs icması da tekkenin bağlanmasını tələb etdi. Lakin Britaniyalar bunu nəzərə almadı və məvlavi təriqətinin mərkəzi Konya‑dan Ələpkəyə köçdüyü üçün Suriya şeyxləri təyin etməyə qərar verdilər. İlk belə şeyx Damaskda doğulmuş Muhammed Selim Dede olub, 6 dekabr 1933-cü ildə təyin edilmiş və koloniya hökuməti tərəfindən £48 ödənilmiş, 1931-ci ildə vəfat etmiş Mehmed Celâleddin Efendi yerini almışdır. Selim Dede bu vəzifəni 9 dekabr 1953-cü ildə vəfat edənə qədər davam etdirmiş və onun yerini Hafız Şefik Efendi tutmuşdur. Lakin Selim Dede‑dən sonra təyin olunanlar ya işçi, ya da mülki vəzifəli şəxslər olduğu üçün davamlı şeyx kimi xidmət edə bilməmiş, tekke 1954-cü ildə fəaliyyətini dayandırmış, məvlavi təriqəti Kiprdə 15 aprel 1956‑da, Evkaf İdarəsinin türk qıbrıs icmasına təhvil verilməsi ilə rəsmi olaraq sona çatmışdır.

Şeyxlərin siyahısı

Arxeoloq Tuncer Bağışkan tərəfindən Osmanlı arxivlərindəki qeydiyyatlara əsasən tərtib edilmiş, tekkenin şeyxlərinin aşağıdakı tam olmayan siyahısı:

Saadeddin İbn Muharrem (1607)

Siyahi Mustafa Dede (?–1710)

El-Haç Mehmet Sadri Dede (1719–?)

Hızır Dede (Handi Dede) Efendi (?–1727)

Mehmet Arif Dede (1727–1765)

Seyid Abdullah Dede (1765)

Mustafa Dede (1765–1766)

Feyzullah Dede (1813–1850/51)

Mustafa Safvet Efendi (1850/51–1857)

Konyalı Şeyh Derviş Ali Dede (29 April 1857–9 December 1860)

Mustafa Safvet Efendi (9 December 1860–1894)

Şeyh Mehmet Celâleddin Efendi (20 September 1893–22 September 1931)

Şamlı Selim Dede (6 December 1933–9 December 1953)

Hafız Şefik Efendi

Memarlıq

Bina, Nikosiyanın şəhər toxumasında Osmanlı memarlığının mühüm nümunəsidir. Hal-hazırda mövcud olan binalar semahane, sama dövriyyəsi üçün istifadə olunan, türbə və semahane şərqində yerləşən bir neçə otaq, kiçik bir arxa bağdır. İlk tekke dervişlər üçün otaqlar, qonaq otaqları, mətbəx, Venesiya dövrünə aid bir quyunun və meyvə ağacları ilə böyük bir bağın olduğu bir komplekstdir, lakin bu binalar 1950-ci illərdə xarab vəziyyətdə olub, Vakıflar Pasajı adlı iş mərkəzinin yerini tutmaq üçün yıxılmışdır. Bağ da əsasən bu yeni bina tərəfindən ələ keçirilmişdir.