Mosque with Three Mihrabs

Üç Mihraplı Cami və ya Üç Mihraplı Hoca Hayreddin Camii, ətrafında yerləşən köhnə bir bazara nisbətən Kazancılar Mescidi olaraq da bilinir. İstanbul, Küçükpazar məhəlləsində, Yavuz Sinan Mahallesi, Yoğurtçu Nuri Küçəsi, 8 nömrədə yerləşir. 15-ci əsrdə tikilmişdir. İstanbulda üç minarəsi olan tək məsciddir. İmamı hər vaxt ayrı minarədə qıldırmaq mümkündür.

Məscidin banisi, yəni tikdirəni Fatih Sultan Mehmed dövrünün ulamalarından, hətta bəzi mənbələrdə Fatihin hocalarından olduğu deyilən Kırımlı Hoca Hayreddin Efendi (ölüm tarixi 880 (M. 1475-1476))dir. "Hadika" adlı mənbədə göstərildiyi kimi H.874/M.1469–70-ci ildə tikilmişdir.

Üç minarəli olma hekayəsi belədir: Fatih Sultan Mehmet minarə qoydurmaq üçün məscidi genişləndirir və minarə qoyduraraq minarə tikdirir. Sonra Hərrətin Efendinin oğlu Ahmed Efendinin arvadının öz evini məscidə əlavə edərək bir minarə tikdirməsi ilə məscid üç minarəyə sahib olur.

Restorasiya/ Təmir

Minarə 1956 zəlzələsi ilə yıxıldı və yenidən inşa edildi.

Məscid tamamilə qırıq daşdan tikilmişdir, lakin təmir edilərkən (revak və pəncərələrin qırıq yerləri) kəsilmiş daş istifadə olunmuşdur.

Məscid Haqqında Əlavə Məlumatlar

Məscidin minarəsi sivri və kubbəsi baklava şəkilli bir quşaqda yerləşir. Hoca Hayrettinin qabri minarənin arxa tərəfində yerləşir. Qəbr daşının üstündə aşağıdakılar yazılıb:

“Hû-Ebu’l Feth Sultan Muhammed Han Hazretleri’nin ûstadlarından sâhibu’l hayrat ve’1-hasenât merhum ve mağfur Hoca Hayreddin Hazretleri’nin ruhuna el-Fatiha. Sene 880.” Günümüz Türkçəsi ilə: "Ebu'l Feth Sultan Mehmed Han Hazretleri'nin hocalarından, hayratın sahibi və rəhmətli, bağışlanmış (rəhmətli) Hoca Hayreddin Hazretleri'nin ruhuna el-Fatiha. Sene 880."

Məzarın yanındakı kiçik daşda yazılanlar isə belədir: "Yâ Hu, Hoca Hayrettin Efendi Hazretleri'nin gelini və mihrab-ı sâlis sahibesi merhumenin ruhuna lillahil-Fatiha 880." Günümüz Türkçəsi ilə: "Ya hu, Hoca Hayrettin Efendi Hazretleri'nin gelini və üç mihraplının sahibesi rahmetlinin ruhuna el-Fatiha 880."

Evliya Çelebi bânisinin (hocasının) adı ilə “Molla Hayreddin Camii” deyə qeyd edir və şunları yazır: “Unkapanının iç yüzündə Kazancılar arasında olub Ebülfeth əsrində tikilmişdir. Üç kubbe və üç kofudur, amma dış haremi dardır. Nazargâh (ilahı nazarın yeri) və müstecâbüddâve (duaların qəbul olduğu) bir yerdir. Bu məscid tikilərkən Molla Hayreddin bir leylek quşunun gəlib lak lak deyə qışqırmağa başladığında əsəbləşərək: – Bre hey kuş!.. var İstanbuldan dışarda feryâd eyle! (qışqır).. deyəndə bismillâh sözü varlıq qazanıb İstanbul içindən bütün leylek quşları getmişdir. İlâ hüzâ el’an İstanbulda (surlar içindəki İstanbul nəzərdə tutulur) leylek sakin olmaz. İşte bu Kazancılar Camii belə bir nəfəsə sahib ulu sultanın quruluşudur..”.

Ekrem Hakkı Ayverdi “Fatih Devri Mimârisi” adlı əsərində məscid haqqında belə yazır: “Unkapanı civarında Ayazmakapusa yaxın bir yerdə, biri kubbəli, digəri damlı iki hərəmdən və hər ikisinin fasadı boyunca bir ram (itaat edən) Cəmət məhəlləsindən birləşmişdir. Məscid 874(1470) ilində Hoca Hayreddin Efendi tərəfindən kubbəli olaraq tikdirilmiş, Hadikanın qeydinə görə Fatih Sultan Mehmed binanı paylayaraq ikinci bir mihrap əlavə etmiş, bundan sonra bənisinin (hocanın) gəlininin, evini məscidlə birləşdirərək üçüncü bir mihrap tikdirməsi ilə məscid üç mihraplı olmuşdur. Bunlardan ikisi damlı hissədə, digəri isə kubbəli hissənin mərkəzindədir. Evliyâ Çelebi bu məscidin üç kubbəli olduğunu deyib, o zaman digər kubbələr yıxılmış, yerinə dam oturulmuş olmalıdır.

“Kubbəli hissə köhnə bünövrəsini nisbətən qoruyur. Yalnız alt pəncərələr böyüdülərək Triyeste daş süvələr (bölünən fasadda pəncərə və ya qapı kənarlarını estetik şəkildə əhatə edən quruluş) yerləşdirilib, yuxarı pəncərələr də bəzi (yumurta şəkilli, oval) formaya salınıb. Qaba yontma daşlı tikilmiş divarların kubbəsi səssiz və yüksək bir kasnağa oturur."

“Kirpi şaqullardan altdakı, yeni kərpic ilə təmir edilərək, damlı hissə ilə bağlanıb. Bu son hissə tamamilə yenidir; köhnə halından heç bir iz qalmamışdır. Minarə də sağ küncdədir; sıva altında bağlanan gövdənin köhnə olub-olmadığı anlaşılmır; şərəfə yenidir. Bənisinin Hoca Hayreddin Efendinin və üçüncü mihrap bənisinin gəlininin tabirələri (qəbirələri) mihrap divarının önündədir. Bənisinin öz adına nisbətən adlandırılan kilsədən çevrilmiş bir məscidi daha var. Şəkayiki Nümaniye bu məscidə Unkapanı Məscidi adını verir. Məscid namaza açıqdır (E. Hakkı Ayverdi, Fatih Devri Mimârisi, 1953).