Mura-menti Tájvédelmi Körzet

Mura-menti Təbiət Qoruma Sahəsi 1904 hektardır. Təbiət qoruma sahəsi Balaton-felvidéki Milli Park İdarəsi tərkibindədir.

Məkanı

Zala vilayətinin cənub-qərb sərhədində dövrələn Mura çayı Kerka çayının dənizdən çıxışından Dráva çayının şəlaləsinə qədər Macarıstan və Xorvatiya arasında sərhəd xətti yaradır. Dövlət sərhədi və Zalai-dombvidékın müəyyən cənub-qərb kənarı arasında yerləşən ərazi Mura menti. Avstriya-sloven-macarıstan Mura çayının macarıstan hissəsinin ən yeni təbiət qoruma sahələrindən biridir, Dráva ilə birlikdə Avropanın bənzərsiz təbii çökək sahəsidir, burada çaylar öz sərbəst dövrələn çökək, çökək sahələri, adaları, sahil kənarlarını yıxaraq, ölü çayları ayıraraq, mənzərəni canlandıraraq formalaşdıra bilirlər. Beləliklə yaranan dəyərli yaşayış yerləri nisbətən təbii vəziyyətdə qalmışdır, çünki sərhəd zonası təxminən əlli il hərbi olaraq qapalı sahə olmuşdur.

Xüsusiyyətləri

İlkin dövrün ardından, 2007-ci ildə bu təbiət qoruma sahəsini ətraf mühit və su işləri naziri 10/2007. (III.30.) KvVM qərarı ilə yaradıb.

Macarıstandakı Mura vadisi geoloji olaraq iki aydın bölünə bilən hissəyə bölünür: Muraszemenye və Letenye arasında yuxarı hissə, Letenye və Murakeresztúr arasında aşağı hissə, burada çay artıq dağlardan uzaqlaşır, çökək sahəsi genişlənir və xarakterik terrasslar yaradır. Əsas qayaları çınqıl çöküntüsü təşkil edir, bu da qədim Mura çayının yığılmış çökək sahəsindədir. Çay demək olar ki, hər böyük daşqın sonrası çökək sahəsini dəyişir, vadidə çox az yer var ki, heç vaxt Mura-çökək olmamışdır. Çınqıl çöküntüsündə müxtəlif qalınlıqlı, sıx strukturlu süni torpaq formaları yaranıb, bütün əsas növləri burada tapılır.

Bitki və heyvan aləmi

Mura çayının kiçik su oyunları və çökək sahəsinin davamlı köçməsi səbəbindən çay kənarı çökək vegetasiyası klassik zonasiya daha az müəyyən olur, böyük çaylarımızdakından fərqli. Çökək sahəsindən uzaqlaşdıqca fərdi bitki birləşmələrinin zolaqları dar olur və ya mozaik torpaq şərtləri səbəbindən aşkar edilə bilmir. Künclərin daxili, inşa edilmiş tərəfində yaranan, su səthinin üzərinə çıxan çınqıl qayalıqları qısa müddət ərzində bitki örtüyü olmadan qalır, suyun daşıdığı toxumlardan dərhal yenidən bitir. Çökək sahəsinin kənarında dar bir zolaqda çamur bitkiləri (sıttıqlar, geniş yarpaqlı çobanyastığı) formalaşır, lakin bu bir çox yerdə yoxdur. Çay çöküntüsündə, qayalıqlarda, böyük ölü çayların kənarlarında, bəzən çınqıl mədənləri yanında da çalı-çəmənlər görünür. Bunlar su dalğası və su səviyyəsi dəyişiklikləri səbəbindən yaranan proseslərlə ən yaxşı əlaqəlidir. Ən dəyərli pioner növləri sahil vöcüdür. Çökək sahəsində ən böyük sahələri əhatə edən birləşmələr yumşaq ağaclı çəmən meşələridir. Sahildə erkən baharda qar çiçəyi və çəmən ulduz çiçəyi çiçəklənir. May‑iyun aylarında yay çiçəklərinin kiçik ləkələri yayılır. Çayların və bəzi ölü çayların sahilində ağac çəmənləri, daha dərin, su tutmuş sahələrdə ağac çəmənləri tapılır. Xüsusi qorunan bitkiləri iynəli qılınc, küləkli ağac da mövcuddur, toxumunu ehtimal ki, çayın yuxarı bölgəsindən su gətirib. Çökək sahəsinin daha yüksək yerlərində sərt ağaclı çəmən meşələri tapılır, tipik olaraq Macarıstan qarağacları ilə. Onların yaşayış sahəsi təəssüf ki, azalır, çünki daşqın qoruma barajlarının tikilməsi ilə daşqın səviyyəsi yüksəlmişdir. Dəyərli kolleksiyalarında geniş yarpaqlı çobanyastığı çiçəklənir. Dağ yamaclarında böyük, birləşmiş sahələri illir fındıq meşələri örtür, tipik yumşaq gövdəli növləri zalai fındıq, qurd qurd, turban lili və qızıl köküdür.

Mura çayı vadisinin şanslı sahələrindən biridir, burada təbii və təbii meşələrin qiymətli qızıl ağac plantajları ilə əvəz olunması baş verməyib, meşə örtüyü bu günə qədər əsasən yaşayış mühitinə uyğun, yerli ağac növlərindən ibarətdir. Çayların dönmələrindən yaranan susuz qollar doldurma prosesinin müxtəlif mərhələlərində yerləşir, xüsusilə vacib yaşayış yerlərini təmsil edirlər. Sabit yosun cəmiyyətlərində çox yerdə ağ cücəgül və çobanyastığı bəzəyir, üzən yosunun qorunan bitkisi rucaörömdür. Qalan bataqlıq təbəqələrdə və otlaqlarda bu gün də ət rəngli ujjaskosbor və sibir çiçəkli nőszirom mövcuddur.

Gerinctelen heyvanlar arasında çöləkənlərin populyasiyası ən yaxşı araşdırılmışdır. Ölü çaylarda iki nadir növ yaşayır, təkərli və qırmızı çöləkən. Daha çox kəpənək növləri ilə yanaşı, Macar teatr kəpənəyi də aşkar edilmişdir. Çöləkənlərin növ tərkibi daha az məlumdur, lakin burada ölkəmizdə itməkdə olan qorunan qaçan çöləkən, qanadlı çöləkən yaşayır. Mura çayında və su sistemində 50-dən çox balıq növü göstərilmişdir, bunlardan 13 növ qorunur, 6 endemikdir. Görünən çubuğun 3 yerli yerli tutum nöqtəsindən biri Mura-dır. Ləpə kəpənəyi ölü çaylarda kərəs, kompo və çəmən çubuğu ilə eyni yaşayış mühitində yaşayır. Çubuqların digər 3 növü axın sevən Macar balığı, qızıl konçer və ipəkli durbinc kimi canlı su mühitində yaşayır. Sürünənlər arasında bataqlı tısbağa ölü çaylarda müşahidə edilə bilər, su sürünənləri isə hər yerdə rast gəlinir. Quş aləmi göç dövrü istisna olmaqla nisbətən zəifdir, lakin payız və baharda köçən quşlar üçün daha əhəmiyyətli rol oynayır. Ölkəni tərk etməzdən əvvəl boz albatroslar və böyük qartallar qaya daşı mədənləri və ölü çaylarda qruplar halında toplanır. Qara çəpər ağacları çay sahil meşələrinin ən az toxunulmuş sahələrində yuva qurur. Çəmən çöləkəni bütün il mövcuddur. Ölü çaylarda kiçik balıqçılar, su quşları yumurtlayır, lakin bəzən bir cüt qıvrımlı alabalıq da müşahidə olunur. Biz vidranın izlərini görə bilərik və çəkmə də son on ildə bu ərazidə ortaya çıxıb.