Muradiye Mosque

Bursa Muradiye Camii, 15. əsrin ilk yarısında Bursa'da Osmanlı padişahı II. Murad tərəfindən tikilmiş məsciddir.

Bursa'da Osmanlı padişahları adına tikilmiş məscidlərin sonuncusudur. Məscidin xarici fasadındakı daş və kərpic işçiliyi, kündəkari texnikası ilə hazırlanmış ağac qapısı, daxili məkanlardakı İznik çiniləri və Edirnekâri tavan bəzəkləri incəsənət tarixi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

2014-cü ildə Dünya İrs Siyahısına daxil olan "Bursa və Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu" Dünya İrs Sahəsi'nin tərkib hissəsi olan Muradiye Külləsi'nin əsas quruluşudur.

Tarixi

Cümə qapısındakı kitabəyə görə, məscidin tikintisi Sultan II. Murad tərəfindən Hicri 828 (1425) ildə başlanmış və Hicri 830 (1426) ildə tamamlanmışdır. Memarı dəqiq bilinmir.

18-ci əsrin əvvəllərində baş verən bir yanğın nəticəsində mihrap zədələnmiş, rokoko üslubunda yenidən tikilmişdir. Quruluşun orijinal minberi isə bir yanğında dağılıb, yerinə 1897-ci ildə tikilmiş bir minbar qoyulmuşdur.

Məscidin iki minarəsindən qərbdəki, 1855-ci il Bursa zəlzələsində yıxılıb 1904-cü ildə yenidən tikilmişdir; Şərq-qərb qanadların birer pəncərəsi 20-ci əsrin əvvəllərində edilən təmir zamanı qapı halına çevrilmişdir.

Muradiye Camii, 2013-2014 illəri arasında Bursa Böyükşəhər Bələdiyyəsi və Vakıflar Bölgə İdarəsi tərəfindən bərpa edilmişdir. Bərpa işləri çərçivəsində; qurşaq dam örtüyünün zədələnmiş hissələri yenilənmişdir. Daxili və xarici fasadlar sementdən təmizlənmişdir. Ana və yan kubbələrdəki çatlar aradan qaldırılaraq, məscid daxilindəki 160 kvadratmetr sahə Horasan harcı ilə doldurulmuşdur. Son məscid hissəsi tənzimlənərək, məscidin giriş qapısı təmir edilmişdir.

Bursa və ətrafının 2014-cü ildə "Bursa və Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu" adı ilə 998-ci dünya irsi olaraq UNESCO Dünya İrs Siyahısına daxil olması ilə birlikdə, bu irsin altı komponentindən biri olan Muradiye Külləsinin əsas strukturu Muradiye Camisinin tanınması artdı.

Kitabəsi

Cümlə qapısının üzərindəki cəlî sülüs hət ilə mərmərə yazılmış üç sətirlik ərəb dili yapım kitabəsində aşağıdakı mətn yazılıb:

"Bu şərəfli və mübarek imaretin inşa edilməsini, Ərəb və Acemin sultanı, Allahın yer üzündəki kölgəsi, sultan oğlu sultan, Bâyezîd Hân oğlu Mehmed oğlu Sultan Murâd -Allah mülkünü davamlı qalsın- 828-ci ilin Rəcəb ayında əmrlədi və (bina) 830-cu ilin Məhərrəm ayında tamamlandı."

Memarlıq xüsusiyyətləri

Kərpic və qırıq daş ilə inşa edilən Muradiye Camii, zaviyəli məscid tipində bir məsciddir. Quruluşun önündə beş gözlü son məclis yeri mövcuddur.

Son məclis yerinin revaklarının fasadı kərpicdən tikilmiş geometrik naxışlarla və göy mavi ulduz formalı çinilərlə bəzədilmişdir. Girişin sağ tərəfində mavi çinidən iki şimşək işarəsi var. Bunlar II. Muradın düşmənlərini şimşək kimi vuran bir padşah olduğunun simvollarıdır.

Kündəkâri texnikasında yəni çivi, yapışqan kimi bağlayıcı material istifadə edilmədən hazırlanmış ağac giriş qapısı, son məclis yerinin ortasında yerləşir; qapının üzərində cəlî sülüs hət ilə yazılmış ərəb dili kitabə var.

Muradiye Camii‑nin giriş holunun üzərində, yerdən təxminən altı buçuk metr hündürlükdə asma mərtəbə var; bu mərtəbəyə sağ eyvandan bir qapı ilə çıxılır.

İki minarlı məscidin hər iki minarəsi də bədən divarları üzərinə inşa edilmişdir. Şərq minarəsinin girişi xaricdən, qərb yönündəkinin girişi asma mərtəbədən keçən bir yol ilə təmin edilir.

Planı

Məscidin planı qanadlı məscidlər qrupuna daxildir. Ardıcıl iki böyük kubbəli, geniş eyvanlı qanadlı məscidin planı, Orhan Gazi Camii planına bənzəyir.

Bəzəkləri

Caminin giriş tavanı, əsas məkanın divarlarının aşağı hissəsi; tünd göy rəngli altıguşəli çinilərlə bəzədilib. Eyvanın kəmər ayaqlarının hər ikisində də cəlil sülüs xətlə yazılmış bəsmə, qərb eyvanının qiblə divarında isə Sülüs xətlə yazılmış Bəqərə 149. Ayənin tərcüməsi olan "Üzünü Mescid-i Haram tərəfinə çevir" yazısı mövcuddur. Bu hissənin xətati Ömer Vasfı Efendi‑dir.

Mihrabın qərbindəki divarda 17-ci əsrin sonuna aid bir Kəbə örtüyü yerləşir.