Néti Hole

Néti-lyuk Aggteleki Milli Parkda yerləşən bir mağaradır, hal-hazırda doldurulmuşdur və keçilə bilməz. Mağara Aggteleki-karszt və Szlovák-karszt digər mağaraları ilə birlikdə 1995-ci ildən dünya irsi hissəsidir.

Təsvir

Jósvafőtől Ny-ə, Aggtelek mərkəzindən É-ə, Kecső-völgydə, Kecső-pataktól təxminən 15 m yüksəklikdə, meşədə, XII.10 və XII.11 saylı sərhəd daşları arasındakı hissədən uzaq olmayan yerdə mağara yerləşir. Mağaranın girişi Macarıstan və Slovakiya arasındakı dövlət sərhədindən 30 m məsafədə idi. Turist xəritələrində mağaranın yeri çarpaz işarəsi və mağaranın adı ilə göstərilir. Orta trias çəhrayı-qırmızı daşlı kireçdaşında formalaşmışdır. Müvəqqəti aktiv bulaq mağarası çox çökək təhlükəli idi. Hal-hazırda çökdüyü üçün ziyarət edilə bilməz.

1978-ci ildə ilk dəfə Néti-lyuk adı ilə mağara ədəbiyyatda qeyd edildi. Mağara ədəbiyyatda Kecsővölgyi I. sz. iş yeri (Jakucs 1953), Kecsővölgyi I.sz. iş yeri (Bertalan 1976), Nétilyuk (Jakucs 1953) və Tucsi-barlang (Vid 1978) adları ilə də rast gəlinir. Mağaranın kəşf edəninin adı səbəbindən Tucsi-barlang adı verilmişdir. Bu adı yerli sakinlər mağaraya vermişlər.

Kutatıstörténet

1953-cü ildə nəşr olunan, A Békebarlang felfedezése adlı kitabda mağaranın kəşfi təsvir edilir. Təsvirə görə Kecső-völgyin yuxarı ucunda, sərhəddən 20 m məsafədə, É-i dağ yamacında müvəqqəti bir bulaq keçilə bilən hala gətirilib, burada Jakucs László və yoldaşları 30 m dərinliyə enə biliblər. Şaquli və dar şaft dərin nöqtədə üfüqi və doldurulmuş keçiddə davam edir. Doldurulma, daxili keçiddən çıxan suyun son nöqtəyə aparması və qırıntı tıxacının çıxarılması ilə əlavə keçidlərin kəşf edilməsinə imkan verə bilər, lakin iş yeri dar olduğu və orada iş çətin olduğu üçün, Slovakiyadan naməlum keçidlərə daxil olmaq daha asan görünür.

Az 1957‑də nəşr olunan, Aggtelek és vidéke útikalauz adlı kitabda oxunur ki, mağara orada yerləşir, harada Kecső vadisi və dövlət sərhədi görüşür. 1952‑də 30 m dərinliyə qədər Nétı‑lyuk kəşf edilmişdir, bu da müvəqqəti qaynaq şüşəsi mağarasıdır. 1961‑də nəşr olunan, Aggtelek és környéke adlı kitabda isə Nétı‑lyuk Kecső vadisinin Şimal‑şərq ucunda yerləşir. Mağara 30 m dərinliyə malik müvəqqəti qaynaq krateridir, burada Jakucs László və yoldaşları ilk dəfə gəziblər.

Bertalan Károlyun yazdığı, 1976‑da tamamlanan əlyazmadakı 11‑ci cədvəldə oxunur ki, Aggtelekdə Nétı‑lyuk (Kecsővölgyi I. nömrəli iş yeri) yerləşir. Kecső vadisinin yuxarı ucunda, çexoslovakiya dövlət sərhədindən 20 m məsafədə, çayın sol sahilində mağaranın girişi var. Qırıntı içindəki tədqiqat quyusu girişdir. 30 m dərinlikdəki mağara şaquli bir şüşədən ibarətdir. Əlyazmadakı mağara təsviri 3 nəşri əsasında yazılmışdır. 1978‑də Baradla Mağara Tədqiqat Qrupu dörd üzvü (Borka Zsolt, Borszéki Ferenc, Majoros László və Szilágyi Ferenc) mağaranı ölçmüş, sonra Szilágyi Ferenc ölçmələrə əsasən mağaranın uzunluq‑kəsik xəritəsini hazırlamışdır. Xəritə Nétı‑lyuku 16 m dərinliyə qədər göstərir.

Qrupun 1978-ci il işinə dair hesabatına görə, Majoros László (aggteleki sakini) sahə gəzintisi zamanı qrup üzvlərinə mağaranı göstərdi. Mağaranın ölçülməsi zamanı havadakı karbon dioksid miqdarının artdığı müşahidə edildi, buna görə tam ölçülmə aparılmadı. Bəzən girişdə çox su axır, yerli sakinlərin dediyinə görə. Bunun izlərini qrup üzvləri də gördülər. Müvafiq texniki avadanlıqların alınmasından sonra əlavə tədqiqatların davam etdirilməsi planlaşdırıldı. Üst hissədə çökəkdən yaranan qırıntılar, aşağı hissədə gil təbəqəsi var idi. Hesabatda mağara və onun tədqiqi təsvir olunmuş, həmçinin 1978-ci ildə çəkilmiş uzun kəsikli xəritə əl yazısında mövcuddur. 1979-cu ildə qrup üzvləri mağarada bir neçə dəfə gəziblər.

Qrup hesabatına əsasən, Majoros István (aggteleki sakini) onlara mağaranı göstərdi. Onların müşahidələrinə görə, çox dar çuxurun havası sürətlə tükənir, buna görə təxminən 20 m dərinliyə qədər gələ bildilər. Bir dəfə Kazincbarcikai mədən xilasçılarının köməyi ilə havanın təzələnməsini təmin etməyə çalışdılar, lakin gözlənilməz yağış səbəbindən mağara su ilə doldu. Qrupun 1979-cu il hesabatına çuxur tədqiqi haqqında bir təsvir və mağara girişinin göründüyü boz tonlu bir fotoşəkil daxil edilmişdir.

1981-ci il MKBT Hesabatında Papp Ferenc Barlankutató Qrupu tədqiqat sahəsinin ÉNy hissəsində yerləşən mağaraların göstərildiyi bir yerplanı işıq gördü. Plan üzrə göstərilən mağaralar arasında Néti-lyuk adı görünür. 1984-cü ildə nəşr olunan "Magyarország barlangjai" adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Aggteleki-karszton yerləşən mağara Néti-lyuk adı ilə qeyd olunmuşdur. Siyahıya bağlı olaraq Aggteleki-karszt və Bükk dağlarının mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən 1:500 000 ölçülü xəritədə mağaranın coğrafi mövqeyi göstərilir.

Macar Karszt və Barlankutató Cəmiyyəti 1988-ci il mərkəzi tədqiqat düşərgəsinin düşərgə məlumatnaməsində kiçik dəyişikliklərlə Jakucs László tərəfindən 1953-cü ildə nəşr olunan mağara təsviri yenidən təqdim edilmişdir. 1990-ci il Karszt és Barlangda dərc olunan, Sásdi László tərəfindən yazılmış araşdırmaya görə, yuxarı pleistosen dövründə Kecső vadisində yeni karszt mənbələri, Néti-lyuk və Imádságos-kútun qədim ağızları meydana çıxmağa başlamışdır. Néti-lyuk 1995-ci ildən Aggteleki-karszt və Slovak-karsztın digər mağaraları ilə birlikdə dünya irsi hissəsidir.