New York Palace Budapest (building)

A New York-palota Budapeşte VII. rayonunda, Erzsébet körút 9–11 ünvanında yerləşən, 1894-cü ildə inşa edilmiş dörd mərtəbəli, historizasiya üslublu saray, Nagykörútun ən xarakterik, ən möhtəşəm binalarından biridir. Əslində kirayə mənzilləri də daxil edən sığorta şirkətinin baş ofisi kimi tikilmiş, 1945‑dən sonra ofis binası kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2006‑cı ildən lüks otel, 2020‑ci ildən Anantara New York Palace Budapest Hotel adı ilə fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət tarixciliyi baxımından önəmli olan, binanın yerində yerləşən, binayla eyni dövrdə yaranmış New York kafe (1954‑1989 illəri arasında Hungária kafe adı ilə), 20-ci əsrin ilk üçdə birində formalaşan ədəbi və incəsənət söhbət qrupları, kafe redaksiyaları vasitəsilə Macar mədəniyyət tarixində yer almışdır.

Tarixi

Hüquqi təhsilli Arányi Miksa 1882‑ci ildən bakanlıq təqaüdü ilə Parisdə təhsilini davam etdirmiş, eyni zamanda fransız paytaxtından yerli qəzetlərə xəbərlər göndərmişdir. Öz doğma yerində, Café de la Paix kafedə New York Life Insurance Company ABŞ sığorta şirkətinin direktoruyla tanışlıq qurmuşdur. Ölkəsinə qayıtdıqda, 1884‑cü ildə şirkətin Macarıstandakı fəaliyyətinin təşkilinə dair tapşırıq almışdır. Şirkət rəhbəri, Macarıstandakı nümayəndə kimi nəhayət 1887‑ci il iyun 7‑də New York Életbiztosító Társaság adı ilə məhkəmədə budapeşt filialının qeydiyyatını, Koronaherczeg (indi Petőfi Sándor) küçəsi 20‑cı ünvanında yerləşən baş ofisi ilə həyata keçirmişdir. Şirkət 1891‑ci ildə kirayə mənzillərlə birləşdirilmiş nümayişkaranə baş ofis tikintisi üçün müsabiqə elan etmişdir. Səkkiz müsabiqədən Hauszmann Alajos – Korb Flóris və Giergl Kálmánın əməkdaşlığı ilə hazırlanmış layihə hakimlərin bəyənməsini qazanmışdır. Ümumi icraatı Pucher József inşaat şirkətinə həvalə etmiş, lakin dövrün böyük nüfuzlu sənaye adamları (Hauszmann Sándor, Walla József və başqaları) da işlərdə iştirak etmiş, həmçinin Ganz, Schlick və Zsolnay fabrikləri də mexaniki və binaların bəzək elementlərinin təchizatına cəlb edilmişdir. Xarici və daxili plastika, həmçinin səth bəzək işlərinin icrasında Senyei Károly, Köllő Miklós və Szabó Antal heykəltəraşları, Mannheimer Gusztáv və Eisenhut Ferenc rəssamları iştirak etmişdir. Zaman keçdikcə, əsasən məhv olmuş şüşə rəsmlər Walther Gida-nın atelyesindən çıxarılmışdır.

Dörd mərtəbəli, historizasiya üslublu saray və yerüstü mərtəbəsində yerləşən kafe 1894-cü il oktyabrın 23-də açıldı. Elanına uyğun olaraq binanın əsas funksiyası ofis binası idi, lakin sahənin böyük hissəsi kirayə mənzillər tərəfindən tutulurdu, yerüstü mərtəbədə isə kafeyə əlavə olaraq bir neçə kiçik pərakəndə satış məkanı da fəaliyyət göstərirdi. Əsrin dönəmində ədəbi kafe statusu qazanmış yerüstü müəssisə binanı simvolik hala gətirdi. 1937-ci ildə binanın sahibi dəyişdi: yeni sahibkar dəyişmə əməliyyatı vasitəsilə kimya sənayesi profili də olan Nova Közlekedési és Ipari Rt. oldu. Şirkətin rəhbərliyinin planına görə bina lüks otelə çevriləcəkdi. 1945-ci ildən sonra bina müasirləşdirildi, lakin qısa müddət sonra kafe bağlandı və bina Lapkiadó Vállalat ofis binası oldu, bir növ “mətbuat sarayı” kimi bir çox redaksiyaya ev sahibliyi etdi.

Bina 1990-cı illərin sistem dəyişikliklərindən sonra on il ərzində sahibkar dövlət tərəfindən həm istifadəyə verilmədi, həm də satıla bilmədi. İmkanlar arasında ofis binası, butik mağazası, orijinalına uyğun qarışıq istifadəli ofis‑və yaşayış binası kimi istifadəsi, hətta binanın Milli Teatr məqsədləri üçün çevrilməsi də düşünülmüşdü. Nəhayət 2000-ci ildə otel məqsədli çevrilməsinə qərar verildi. Bir neçə uğursuz təklifdən sonra sahibkar Dövlət Özəl Mülkiyyət və Aktiv İdarəetmə Şirkəti ilə italyan daşınmaz əmlak inkişafçısı Boscolo qrupunun arasında danışıqlar başladı. Tərəflər alqı‑satqı müqaviləsini nəhayət 2000-ci il noyabrın 14‑də imzaladılar, müqavilənin mövzusu New York Palace‑dan əlavə Erzsébet körút, Dohány və Osvát küçüləri ilə məhdudlaşdırılmış bina kompleksi də idi. Mədəni irs dəyəri və xarakterinin qorunmasına öhdəlik götürən investor 8 milyard forint ayırdı New York kafesinin bərpasına, beş ulduzlu, 350 otaqlı lüks otelin yaradılmasına, konfrans mərkəzi, apartamentlər və yeraltı park yerinin inşasına. Orijinal planlara görə 2001-ci ilin baharında başlayan işlərin ilk iki mərhələsi, kafesinin bərpası və otel tikintisi 2002-ci ilin sonuna qədər, üçüncü mərhələ isə keçmiş Athenaeum çap evi blokunun çevrilməsi 2004-cü ilin sonuna qədər tamamlanmalı idi. Əsasən turizm konjunkturasının geriləməsi və Budapeşt otel tikintisi bazarının doymuşluğu səbəbindən rəqabət vəziyyətinin birgə təsiri ilə planlar yol ortasında dəyişdi – investor daha az, lakin daha tələbkar, eksklüziv otel otaqları yaratmaq qərarına gəldi –, icra gecikdi. Nəhayət orijinal büdcənin iki misli qədər xərclə, Macarıstanın paytaxtının on dördüncü – lakin otaq qiymətləri baxımından ən bahalı – lüks oteli olaraq, 14 000 kvadrat metr sahədə, iki prezident suitli və 105 otaqlı, 175 nəfərlik konfrans mərkəzi ilə, həmçinin yerüstündə keçmiş şərəfini xatırladan New York kafesinin sınaq işləməsi ilə 2006-cı il mayın 5‑də Boscolo New York Palace Hotel adı ilə açıldı. Binanın təmirinə 2007-ci ildə Europa Nostra medalı verildi.

Boscolo ailəsinin müəssisəsi maliyyə çətinliyinə düşdü, buna görə də borcların alınması ilə 2016-cı ildə Värde Partners amerikalı investisiya qrupu əmlakları özünə götürdü. Boscolo qrupunun transformasiyasından sonra The Dedica Anthology Hotels markası altında otellər fəaliyyət göstərməyə davam etdi. 2020-ci ilin yanvarında Värde Partners portfeli fransız Covivio qrupunun otel bölməsi, Covivio Hotels Group-a ötürdü, onlar isə İspan NH Hotels Group-u otellərin idarə olunması ilə məşğul etdilər. NH Hotels 2020-ci il iyun ayının 1-dən etibarən oteli Anantara markasına dəyişdirdi. 185 otaqlı otelə, apartamentlərlə birlikdə, Athenaeum çap evinin qonşu binasını da satın aldı, onun yıxılmasından sonra yerinə 138 yaşayış vahidindən ibarət bir apartman binası tikildi.[forrás?]