Nizami Ganjavi Ganja State History-Ethnography Museum

Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi Nizami Gəncəvi adına (Azərbaycanca: Nizami Gəncəvi adına Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi) Gəncədəki ən böyük muzeydir,

Ümumi baxış

Muzey, Gəncənin son müstəqil xanının nəvələrinin keçmiş sarayında yerləşir. 1924-cü ildə təsis edilmişdir və 30000-dən çox eksponatı – qədim dövrdən müasir dövrə qədər Gəncənin tarixi, arxeoloji tapıntılar və material-mədəniyyət abidələri, etnoqrafik, epigrafik və numizmatik kolleksiyaları 18 zalda nümayiş etdirir.

Tarix

Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 1924-cü ildə yaradılmışdır. Gəncə Seminariyasının professorları və tələbələri Jafarzada I., Seyidov S., Rafibeyov J., Malikov F. və başqalarının aktiv qrupu əsas rol oynadı. İlk illərdə muzeydə iki şöbə – etnoqrafiya və kənd təsərrüfatı – və 500-dən çox eksponat var idi.

1954-cü ildə Gəncə Muzeyi Azizbeyov 260 ünvanına köçürüldü, o vaxt muzey yeddi böyük zaldan və üç şöbədən – təbii elmlər, inqilab öncəsi və sovet dövrü – ibarət idi.

1961-ci ildə Goygol və Gəncə muzeyləri birləşdirildi. Muzeyin hazırkı binası 1972-ci ildə muzey kimi istifadəyə verildi.

Bina

Bu bina Gəncə xanlığının son müstəqil xanın nəvələri İsmayıl xan Ziyadxanov və Adil xan Ziyadxanovun şəxsi mülkiyyəti idi. Adil və İsmayıl, Javad xanın nəvəsi Əbülfət xan Ziyadxanovun oğullarıdır. Mülkiyyət 19-cu əsrdə tikilmiş və Azərbaycan Demokratik Respublikasının süqutundan sonra digər mülkiyyətlər kimi sovet hakimiyyəti tərəfindən müsadirə edilmişdir. Sovet dövründə bu binada müxtəlif ofislər və təşkilatlar yerləşmişdir.

Bina, Gəncə xanlığı və Azərbaycan Demokratik Respublikası dövrünün (1918–1920) yaşayan tarixi kimi öz görkəmliyini qoruyur.

Eksponatlar

Muzeyin əsas fondu 24 785 eksponatı ehtiva edir, aşağıdakı kimi bölünür:

4 483 arxeologiya, 1 648 saylı etnoqrafiya, 392 incəsənət, 9 heykəl, 2 753 fotoşəkil, 9,59 sənəd, 3 441 numizmatika kolleksiyası, 1 984 kitab, 816 vətənpərvərliklə bağlı eksponat. 220 sm hündürlüyündə qadın skeleti və aksessuarları, həmçinin onunla birlikdə dəfn edilmiş ev əşyaları, II minilliyə aid, Qafqaz Albaniyası dövrünün gümüş tacı, Nizami Gəncəvinin qəbrinin ətrafında tapılmış fənərlər, Gəncə xalçaları, Gəncə xanlığının bayrağı, Azərbaycan tarixinin müxtəlif dövrlərinə aid sikkələr, zinət əşyaları, keramika, metal işləri nümunələri bunlar arasındadır.

Muzeyin sahəsi 972 m²-dir, iki şöbədən ibarətdir – qədim dövr və müasir dövr.

Gəncə Qalası Qapıları

Monumental kompleks Gəncə Qalası Qapıları – Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi, Gəncənin şərq istiqamətində, Bakı‑Qazax magistralı üzərində yerləşir. Qala, magistralın hər iki tərəfində tikilmiş və ümumi uzunluğu 50 metr, bastionları 22 metrdir. Qalanın əsas 5 mərtəbəli hissəsi, plint ilə birlikdə 7 mərtəbəli hesab olunur. 62 metr uzunluğundakı tunel iki qalayı birləşdirir. Kompleksdə 2 dəmir qapı, Gəncənin görkəmli şəxsiyyətlərinin portret qalereyası, Gəncə Hərbi Tarix Muzeyi, Gəncənin əhalisinin həyat tərzi və mədəniyyətinə həsr olunmuş etnoqrafiya muzeyi daxildir. Qapılar, 1063-cü ildə usta İbrahim Osmanoğlu tərəfindən hazırlanmış qədim Gəncə qapılarının eskizləri əsasında hazırlanmışdır; bu qapılar 1139-cu il Gəncə zəlzələsi nəticəsində zədələnmiş və Gürcüstanın Demetrius I-i tərəfindən ələ keçirildikdən sonra Kutaisi‑dəki Gelati Monastirində saxlanılmışdır.

Monumental kompleks Gəncə Qalası Qapıları 2012‑2014 illər arasında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin əmri ilə tikilmişdir.

1‑ci mərtəbədə böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin əvvəlkiləri və sonrakıları portretləri olan portret qalereyası yerləşdirilmişdir. Bundan əlavə, Gəncədən 26 görkəmli şəxsiyyətin şərəfinə abidələr qaldırılmışdır. 2‑ci mərtəbədə Gəncənin hərbi tarix muzeyi yerləşir. Bu muzey Gəncənin qədim dövrlərdən 1918‑1920‑ci illərə qədər olan hərbi tarixini xronoloji şəkildə təqdim edir. Həmçinin, “1918‑1920‑ci illərdə Gəncə Qalası Qoruyucularının Hərbi Tarixi” bölməsində dövrün silahları və güllələri, 1919‑cu il Gəncə qalası qəhrəmanının şəkli nümayiş etdirilmişdir. Bundan əlavə, döyüşçülərin fotoşəkilləri və vətənləri üçün canlarını qurban vermiş insanlar üçün “Əbədi Alov” başqa bir bölmədə sərgilənmişdir. 3‑cü mərtəbədə Gəncənin xalqının həyat və mədəniyyətini əks etdirən etnoqrafiya muzeyi yerləşir. Ekspozisiya Gəncənin 30‑dan çox sənətkarlıq sahəsi olan sənətkarlıq tarixini təqdim edir. Xalçalar, ənənəvi şərq çay masası, keramika, mis məhsulları və digər etnoqrafik obyektlər bu bölmədə nümayiş olunur. 4‑cü mərtəbədə sərginin Gəncənin qədim və zəngin kulinariya mədəniyyəti və qonaqpərvərlik ənənələrini vurğulayan hissəsi yerləşir. Bundan əlavə, ilk qədim dövlətin mühüm binalarının rəsmləri və fotoşəkilləri burada tapıla bilər. Həmçinin, 4‑cü mərtəbədən qalaların bastionlarına daxil olmaq mümkündür. “Azərbaycan milli geyimləri” sərgisində Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən geyim və zinət əşyaları nümayiş olunur. Bundan əlavə, “Azərbaycan – qədim sivilizasiyanın torpağı” sərgisində ölkənin müxtəlif bölgələrindən 120‑dən çox dəyərli arxeoloji əşyalar göstərilir.