Pénzes-Csontos Cave

Pénzes-Csontos mağarası Duna–Ipoly Milli Park ərazisində yerləşən Pilis dağlıq bölgəsində, Oszolyon məkanında yerləşən bir mağaradır. İki mağara, Pénzes-mağarası və Csontos-mağarası birləşdirilərək yaradılmışdır. Hər iki mağara turist bələdçi kitablarında da göstərilir.

Təsvir

Pénzes-mağarasının girişi Oszolyon məkanında yerləşən Óra-saxmalardan É-yə doğru ikinci böyük qayalıq qrupunun dibindədir. Gediş sisteminin yuxarı triass dövrünə aid dachstein kireçdaşı ehtimal ki, freatik şərtlərdə yaranmışdır, bu da üstümsü həll formalarına işarə edir. Mağaranın xülasə təsviri və bir hissəsinin xəritəsi xaricində yalnız iqlim ölçmə məlumatları mövcuddur. Sənədləşdirmə ən qısa zamanda tamamlanmalıdır.

Csontos-mağarası Pénzes-mağarasından 3 m məsafədə, 2 m daha aşağıda açılır. Yuxarı triass dövrünə aid dachstein kireçdaşında 6 m uzunluğunda mağara yaranmışdır. Doldurulmasında yeni sümüklü qalıqlar tapılmışdır. Mağaranın xülasə təsviri və xəritəsi xaricində yalnız iqlim məlumatları mövcuddur. Pénzes-mağarası və Csontos-mağarası keçidli şəkildə bir-birinə bağlıdır, bir sistem təşkil edirlər.

Mağara ədəbiyyatda Csontos-mağarası (Dely, Mezei 1974), Csontos mağarası (Kordos 1970), O.IV (Kordos 1970), Óra-faldan É-yə doğru E 1.sıra mağarası (Kordos 1970), Pénzes-mağarası (Dely, Mezei 1974) və Pénzes mağarası (Kordos 1970) adları ilə də rast gəlinir. Csontos-mağarası adı həm də eyni adla Çobanqayda yerləşən Csúcs-dağının Cserepes-mağarası üçün istifadə olunurdu.

Tədqiqat tarixi

1967-ci ildə işığa çıxan, Pilis bələdçi kitabı adlı əsərdə Oszoly Csobánkaya baxan, Ny-i tərəfdə, meşə ilə əhatə olunmuş kireçdaş qayalıqları arasında bir neçə əhəmiyyətsiz boşluq olduğu bildirilmişdir. 1969-cu il Karszt və Mağara Tədqiqatı İnformasiyasında dərc olunan məqaləyə görə, 1969-cu ilin avqust ayında Speleologiya Mağara Tədqiqat Qrupu Kevélyekdə təşkil olunan düşərgə zamanı Oszoly və Oszoly-tərəfdəki 8 kiçik-böyük boşluqda sabit nöqtələr yerləşdirmişdir. 1969-cu ildə Kordos László və Wehovszky Erzsébet Pénzes-mağarasını sabit nöqtələr və mədən kompası ilə ölçmüşdür. Ölçmələr əsasında Kordos László plan xəritəsi və uzunluq-kəsik xəritəsi çəkmiş, bunlar 1:100 miqyasda hazırlanmışdır. Ölçmələrə görə mağara 16 m uzunluğunda və 4 m dərinlikdədir.

1969‑ci ildə Wehovszky Erzsébet və Nagy László itmiş nöqtələr və mədən kompasi ilə Csontos mağarasını ölçdülər. Ölçmələrə əsasən Wehovszky Erzsébet redaktə etdi, Kordos László iki kəsiklə əsas plan xəritəsi və uzunluq kesiti xəritəsi çəkdi, bunlar 1:100 miqyasda hazırlanmışdır. Ölçmələrə görə mağara 6,5 m uzunluğunda və 3 m dərinliyindədir. 1970‑ci il fevralın 22‑də, martın 22‑də və aprelin 26‑sında Kordos László və Welker Péter Pénzes‑mağaranın iqlimini Assmann‑nın aspirasiya psixrometri ilə araşdırdılar. 1970‑ci il martın 22‑də və aprelin 26‑sında Kordos László Csontos‑mağaranın iqlimini Assmann‑nın aspirasiya psixrometri ilə araşdırdı. 1970‑ci il martın 22‑də Kordos László Pénzes‑mağaranın suyunu analiz etdi.

Speleológia Barlangkutató Csoportun 1970‑ci il hesabatında belə yazılıb ki, Pénzes mağarası (O.IV, Órafaltól É‑yə yerləşən E 1‑ci mağara) Oszoly Óra‑divarından É‑yə (Margitliget istiqamətində) yerləşən ikinci böyük qayalıq qrupunda açılır. Mağaranın iki girişi var. 1‑ci giriş sıx çalıların arasında yerləşir, ondan dar yarıqlar üç istiqamətə çıxır. Bunlardan biri bir kubbəyə aparır, sonra səthə, 2‑ci giriş kimi, təxminən 2 m aşağıda yerləşir. Mağara yuxarı triass, ağ, doldurulmuş dachstein kireçdaşı ilə yaranmışdır. 1‑ci girişdə daş qırıntılı, 2‑ci girişdə humuslu doldurma var. Yəqin ki, suyun qaynaqlı mənşəli. Buz əriməsi zamanı güclü damcılaşma müşahidə olunur, digər hallarda yalnız incə su var. Mağaranın gəzintisi üçün avadanlıq lazım deyil. 1969‑ci ildə Szenthe István mağaradan bəhs etmiş, sonra 1969‑ci ildə Speleológia Barlangkutató Csoport onu araşdırıb ölçmüşdür.

Csontos mağara Pénzes-mağaradan təxminən 3 m şərqə açılır. Yalnız bir aşağıya doğru uzanan, boru şəklində, daralan keçiddən ibarətdir. Mağaranın yuxarı hissəsi triass dövrünə aid, ağ, dolu, qalın təbəqəli dachstein kireçdaşıdır. Altını humus doldurur, içində çoxlu yeni sümüklər var. Ehtimal ki, termal su mənşəlidir. Mağara tamamilə quru vəziyyətdədir. Mağaraya giriş üçün iş geyimi geyinmək və işıq mənbəyi istifadə etmək tövsiyə olunur. 1969–1970-ci illərdə Spelologiya Mağara Tədqiqat Qrupu üzvləri mağaranı araşdırmışdır. Hesabatın əlavəsinə 1969-cu ildə hazırlanmış iki mağaranın xəritələri daxil edilmişdir.

1974-cü ildə işıq görən, Pilis yol bələdçisi adlı kitabda, Pilis dağları və Visegrádi dağları mağaralarının siyahısında (19–20. səhifələr) qeyd olunur ki, Pilis dağları və Visegrádi dağları mağaraları arasında Oszoly mağaraları və Csontos-mağarası mövcuddur. Pilis dağları mağaralarını təsvir edən hissəyə görə Csobánka üzərində yüksələn Oszoly qayaları arasında təxminən on yarım kiçik mağara var. Bu mağaraları Spelologiya Mağara Tədqiqat Qrupu xəritələşdirmiş və mütəmadi olaraq araşdırmışdır. Bu kiçik mağaraların əksəriyyəti çox görkəmli deyil, lakin turistlər, xüsusən də qayaya dırmaşanlar tərəfindən mütəmadi ziyarət edilən Oszoly qayalı divarlarında və onların yaxınlığında bəziləri mükəmməl bivak imkanları təqdim edir. Saat-qayadan şərqə doğru yüksələn ikinci böyük qayalı qrupda, sıx çəmənliklər arasında Pénzes-mağarasının iki girişi yerləşir. Mağara dar yarıqlardan və bir kubbəli otaqdan ibarətdir. Dachstein kireçdaşında yaranmış və 16 m uzunluqda olan boşluq mütləq termal su mənşəlidir. Pénzes-mağarasından şərqə 3 m məsafədə yerləşən Csontos-mağaranın 6,5 m uzunluqda, boru şəklində, aşağıya doğru əyilən boşluğu var. Csontos-mağaradan təxminən 10 m aşağıda Denevéres-mağarasının girişi açılır.