Pilis Cave

Pilisbələdiyyəsi Macarıstanın xüsusi qorunan mağaralarından biridir. Dunai–Ipoly Milli Parkında yerləşən Pilis dağlıq bölgəsində yerləşir. Pilis dağlığının dördüncü ən uzun mağarası Ajándék-mağarası, Ariadne-mağara sistemi və Szent Özséb-mağarasından sonra gəlir. Dağlıq bölgənin ən damcı daşlı mağaralarından biridir.

Təsvir

Vaskapu vadisinin cənub tərəfində, vadinin döşəməsindən təxminən 45 m yuxarıda, 3–5 m hündürlüyündə bir qayalıq divarın dibində, çətin tapılan yerdə iki, tülkü yuvasına bənzər giriş yerləşir. Vaskapu vadisinin döşəməsindən, girişlər görünmədiyi yerdən, girişlərə bir keçmiş yol aparır, bu yol yağışlı, qar yağışlı havada çətin keçilir. Pilisszentkeresdən Két-bükkfa-nyereg istiqamətində, yaşıl zolaqlı turistik işarəli turizm yolunu, sonra Mária padnın sol tərəfindəki qırmızı çarpaz işarəli yolu izləyərək yaxınlaşmaq olar. Girişin yeri turistik xəritələrdə də göstərilir.

Yeni mağara tədqiqatçıları tərəfindən sevimli bir məkan. Həm ölçüləri, həm də gözəlliyi ilə Vaskapu vadisinin digər mağaralarından, qayalıq boşluqlarından fərqlənir. Mağaranın sularını əvvəllər daha böyük və bir neçə kiçik su çəkmə sistemi təmin edirdi. İki mövcud girişi bir zamanlar qaynaq mənbəyi kimi fəaliyyət göstərdiyi üçün mağara inaktiv bir qaynaq mağarasıdır. Trias dövrünə aid dachsstein kireçdaşı ilə yaranmışdır. Nisbətən sadə quruluşa malikdir, buna görə içində itmək çətindir.

Yalnız bir meandrlı və içəri doğru bir az yüksələn koridorlardan ibarətdir, bəzən iki mərtəbəli olur. 1989-cu ildə kəşf edilən yeni hissədə çoxlu stalaktitlər var, asma stalaktitlər, saman stalaktitlər, turşu stalaktitlər, oturmuş stalaktitlər, stalaktit sütunlar, heliktitlər və stalaktit axınları. Bunların yanında tez-tez kondens şorpaq daşı və qurumuş, ya da su dolu stalaktit gölləri (tetaratlar) yaranır. Qüllələr, çökək daşlar, evorziya qüllələri, sinlök, dalğa qabıqları, kanellüralar və qədim qalıntılar dəhlizlərin divarlarında müşahidə olunur. Çoxlu yarasalar qış məskəni kimi istifadə edir. Bağlı mağara Dună–Ipoly Milli Parkı İdarəsinin icazəsi ilə, elektrik işıqlandırma vasitəsilə və dövri olaraq ziyarət edilə bilər. Mağara gəzintisi əsas avadanlıqla gəzilə bilər.

1976-cı ildə ilk dəfə Pilis-barlang adlandırılan mağara ədəbiyyatda. Mağara ədəbiyyatda Pilis barlang (Jánossy 1976), Pilis-tetői-barlang (Kárpát 1993) və Pilis-tetői cseppkőbarlang (Kárpát 1990) adları ilə də rast gəlinir.

Araşdırma tarixi

1967-ci ildə işığa çıxan, Pilis yol bələdçisi adlı kitabda, Szoplák vadisi mağarasının yaxınlığında, Vaskapu vadisində bir çox kiçik boşluqların çöl bitkiləri arasında gizləndiyi qeyd olunur. 1969-cu ilin payızında, giriş yolunu quran meşə işçiləri ona rast gəldilər. Gábor Áron Mağara Tədqiqat Qrupu 1969-cu il hesabatında, Gábor Áron Mağara Tədqiqat Qrupunun 1969-cu ildə Pilis-barlangda bir dəfə turlar keçirdiyi (3 saat, 6 nəfərlə) bildirilir. 1970-ci il oktyabrın 6-da Qırmızı Meteor Təbiətsevər Birliyi Diogenes Qrupu o vaxt 150 m uzunluğunda olan Pilis-barlangı ölçüb.

1971-ci il Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztatóda yazılıb ki, Pilis dağında karszt suyu səbəbindən genişlənmiş çatlaq mağaralar var, məsələn, Pilis-barlang. Pilis-barlangın girişi Pilisszentkeresztdən Klastrom-szirtekə aparan mavi kvadrat işarəli turist yolunun sol tərəfində, Vaskapu vadisinin bir qayalı divarında yerləşir. Mağara 150 m uzunluğundadır, önəmli olmayan yan budaqları hesaba alınmayıb. Orta hesabla 1 m enində və 3–4 m hündürlüyündədir. Gediş yolları ŞK–DNy və Ş–D istiqamətindəki çatlaqlar boyunca yaranıb. Böyük və bir neçə kiçik uducu var idi, lakin bunlar hazırda artıq fəaliyyət göstərmir. Buna görə mağara aktiv deyil, damcıdaşı mağarasıdır. Bu hissəsi Pilis-tetőnün məhv olmasından dolayı mağaranın su toplama sahəsi minimuma düşmüşdür və mağarada artıq su axını yoxdur.

Damcıdaşları çox zəngin formadadır. Ağ və dəmir səbəbindən sarımtırak qırmızı rəngli damcıdaş formaları da mövcuddur. Bu stalaktitlər maraqlıdır, çünki içərisində yuvarlaq ucları da boşluqludur. Damcıdaş axınlarının kənarları tez-tez dişli olur. Kireç daşlarının arasında ilk böyük otağın divarında yerləşən sm ölçülü, budaq kimi formalaşmış strukturlar qeyd edilməyə dəyərdir. Divarlarda limonit çirklənmələri müşahidə olunur. Girişdən keçərək bir neçə top şəklindəki otaqlardan keçmək lazımdır, bunlar suyun fırlanan hərəkəti ilə yaranıb. Daha irəli gedərkən 5 m uzunluğunda və 4 m hündürlüyündə bir otaq gəlir, onun sağ tərəfində gözəl damcıdaş axını var. Otaqdən sonra dar və yüksək çatlaqda yol davam edir. Bir neçə dönüşdən sonra kiçik bir otaq gəlir. Ortasında yarım metr hündürlüyündə dayaq damcıdaşı var, onun üzərində damcıdaş bayraqları tavandan asılmışdır. Sol tərəfdəki bir boşluqda sızan sudan sm ölçülü kireç tüfəngləri (tetaratlar) əmələ gəlmişdir.

Düzbucaqlı bir neçə dəfə qırılan koridorda davam etmək lazımdır, sonra 2 m-lik bir çuxuru keçərək Böyük-kürtdə aşağıya gəlir ziyarətçi. Demək olar ki, dairəvi kəsikli kürtdə divarları enən karst suyu ilə hamarlaşdırılıb. Üstünə hələ qalxa bilməmişik. Kürtdən sonra 15 m uzunluğunda və dar bir koridor var, onun sonunda kəskin dönüş var. Buradan maraqlı bir otağa yol açılır. Otaqda soldakı çat ehtimal ki, Böyük-kürtdə üstə aparır. Sağdakı qaya daşıyıcıda qalxaraq kiçik kürtdə aşağıya çatır ziyarətçi. Kürtün üstünə qalxarkən gözəl ağ damcı şəkilli asma daşlar görülür. Bunlar Baradla mağarasındakı Retek-şax formasyonlarına bənzəyir.

Otağa qayıdanda dönən koridorda davam etmək lazımdır. Yol boyunca kiçik bir çökək üzərində keçmək lazımdır. Bir neçə dönüşdən sonra keçid o qədər dar olur ki, daha irəli getmək mümkün deyil. Bəzi yerlərdə əsas keçidə əhəmiyyətsiz yan budaqlar qoşulur. Mağarada bəzən iki, bəzən üçlü qruplar halında yarasalar yaşayır. İşdə mağaranın rütubətinin və torpaq temperaturunun bəzi məlumatları göstərilir. Araşdırmada mağaranın 1:400 ölçü nisbətində əsas plan xəritəsi dərc olunmuşdur. Xəritənin hazırlanması üçün mağara 1970-ci il oktyabrın 6-da Bp. Vörös Meteor SK Mağara Tədqiqatçıları Şöbəsi Diogenész Qrupu tərəfindən ölçülmüşdür.