Residence of Abylai Khan

Abılay xan rezidensiyası – Şimali Qazaxıstan vilayətinin respublik əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmiş şəhər quruluşu və memarlıq abidəsi.

Yerləşdiyi yer

Petropavl şəhərində yerləşən Abılay xanın muzey kompleksi. 2008-ci il 21 avqustda rezidensiya Qazaxıstanın ilk prezidenti Nursultan Nazarbeyvin iştirakı ilə açıldı.

Abılayın ağ evi

Abılayın ağ evi, Abılayın ordası – Abılay xanın Petropavl şəhərindəki ordası, tarixi abidə. Qazaxıstanın şimal bölgəsinin işğalı başladıqda Esil çayı sahilində yerləşən Qızıljar dərəsində 1752-ci ildə müqəddəs Pyotr qalasının tikintisi başlanmışdır. Bu öz növbəsində ölkələr arasındakı ticarət‑iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə təsir göstərmişdir. Bununla əlaqədar qazların çöl sakinlərinə hücum etməsi, qazaxlardan mal götürülməsi və torpaq sahələrini ələ keçirməsi kimi məsələləri müzakirə etmək üçün xanın xüsusi ordasının yanında belə bir tikilişin zərurəti yaranmışdır. Arxiv materiallarının məlumatlarına görə, «Onun, Abılayın, ərizəsi üzrə Esil çayının yuxarı hissəsindəki Enqıstau dağında müqəddəs Pyotr qalasının yanından onun qalması üçün 1765-ci ildə ağac ev tikilmişdir» «Enqıstau (qıstaya yönəlmiş geniş düzənlik)» ilə birlikdə, «Abılayın ağ evi» yalnız yaşayış evi deyil, həm də gərgin məsələləri həll etmək üçün məkan halına gəlmişdir. Bina yerləşdiyi yer haqqında müxtəlif fikirlər var. Onun qaladan 2–3 kilometr məsafədə, «dağ» ətəyində (ən yüksək yerdə) yerləşdiyi dəqiq müəyyən edilmişdir, bu da o zaman (19-cu əsrin ikinci yarısı) şəhərin kənarı idi. «Abılayın ağ evi» şəhərdə baş verən yanğınlardan birinin nəticəsində yanmış kimi görünür, onun yerinə daş ev tikilmiş, xalq əvvəlki kimi «Abılayın ağ evi» adlandırmışdır. «Abılayın ağ evi» qazax xalqının milli tarixi abidəsi hesab olunur. Abılayın ağ evinin tikintisi Abılay xanın həyatı ilə və mirası ilə birbaşa bağlıdır. Ona uzun müddət təmir‑bərpa işləri aparılmadığından ev əhəmiyyətli dərəcədə zərər görmüşdür. Şimali Qazaxıstan vilayətinin naziri T.A. Mansurovun təşəbbüsü ilə və Qazaxıstan Respublikasının Prezidentinin dəstəyi ilə 2006–2007-ci illərdə tarixi‑mədəni abidə tam bərpa ediləcək.

Muzey kompleksi

2004–2006 illərə həsr olunmuş «Mədəni irs» proqramı çərçivəsində 1829-cu ildə tikilmiş, 1982-ci ildə 26 yanvar tarixli № 38 QazSSR Nazirlər Kabinetinin Qərarı ilə dövlət qorunmasına alınan respublikası əhəmiyyətli tarix abidəsi «Abılay xan evi» bərpa işləri aparıldı. Tarixi‑mədəni irsin qorunması məsələləri üzrə ictimai şuranın göstərdiyi maraq əsasında və‑də bölgə rəhbərliyi ilə ilk dəfə yaranmış tarix abidələrinin yaradılması məsələsi üzrə qərar qəbul edilmiş.

Muzey QR Prezident N.Ə.Nazarbaevin iştirakı ilə 2008-ci il 21 avqustda açıldı. Ekspozisiyanın əsasını – XVIII əsrdə Qazaxıstanın dövlət və cəmiyyət xadimi – Abılay xanının həyatı və fəaliyyətləri haqqında.

Bina ümumi sahəsi və strukturu — 1288,5 m². Torpağın ümumi sahəsi — 1,58 ha təşkil edir.

Aq evin qabağında qaldanla qoyulmuş «At üstündə Abılay xan» abidəsi var. Müəllifi heykəltəraş Qazıbəq Satıbaldin. Bina özü hazırkı gündə iki mərtəbədən ibarətdir. Rəsmi adı «Abılay xan rezidensiyası». Tarixi əhəmiyyəti olan, müqəddəs bina rəhbərliyini edən Gülənar Andarbek qızı'nın sözünə görə Abılayın ağ evi 4 zaldan ibarətdir. Birinci mərtəbəsində kompleksin idarəçiliyi, ikinci mərtəbəsində tarixi zallar yerləşir. Tarixi zalın birincisi Abılayın uşaqkən xan taxtına oturana qədərki həyatını əhatə edir. Yəni, 1710–1771 illər. İkincisi xanlığın qurulduğu 10 il üçün ayrılmışdır. Bu 1771–1781 illər arasıdır. Üçüncü zal Tağ zalı, dördüncüsü Abılay tarixinə həsr olunmuş kollajlar, rəsmlər, kitablar üçün zaldır. Bunların arasında gələnlərə təsir bağışlayan, göz cəlb edən bina əvvəllər ağacdan hazırlanmış Abılayın istirahət otağıdır. Otaqda bir neçə əşya yerləşdirilib. Qabıqlar, yorğan-yastıq, masa, düyün-düyünsüz toxuma xalçalar, mis qızıl, geyim, sandıqlar qoyulub, evin daxili mənzərəsi təsvir olunub. Orada XVIII əsrdən bəri saxlanılmış adalbaqan ağacdan, asmaqları gümüşdən hazırlanmışdır. Köhnə əşyaların biri kəbeçə xüsusi göz cəlb edir. Heç bir çubuğun köməyi olmadan ağacdan hazırlanıb, xarici sümüklə naxışlı olması təəccüblüdür. Hər iki tərəfi yüksəklikdə olan kərtənkələ yataqda yatan qəhrəmanların qan dövranını tənzimləmək üçün istifadə olunmuşdur. Kərtənkələ şalvarla örtülüb, yanına Ərəb Birləşmiş Ştatlarından gətirilmiş şam kimi lampalar qoyulmuşdur. Otaqdakı göz cəlb edən etnoqrafik əşyalar Tağ zalında davam edir.