Róka-hegyi Kristály Cave

Róka-hegyi Kristály mağarası Dună–Ipoly Milli Parkında yerləşən Pilis dağlarında, Budapeştin III. rayonunda yerləşən mağaralardan biridir. Róka-heyi dağındakı daş mədəninin ən önəmli mağarası.

Təsvir

Tərk edilmiş Róka-hegyi daş mədəninin D-i qayalı divarında, təbiət qoruma sahəsində mağaranın girişi yerləşir. Bağlanmamış, asan keçilə bilən mağara icazəsiz, mağara gəzintisi üçün əsas avadanlıqla görülə bilər.

Yuxarı triass dövrü dachsteini kireçdaşı və eosen mərgəli kireçdaşı sərhədində, kalkitlər boyunca, freatik şərtlərdə mağara formalaşmışdır. Girişdən aşağı enərək, asan dırmaşma ilə 9 m uzunluğunda və bəzi yerlərdə 2–3 m hündürlüyündə bir otağa çatmaq mümkündür. Otaqda mağaranın son nöqtəsi yerləşir. Mağarada geniş sahələrdə kalkit və noxud daşı tapılır, lakin bu günə qədər bu sahələr az miqdarda zədələnmişdir. Mağaranı bağlayan köhnə qapı pozulmuşdur və bu, mağaranın hazırkı vəziyyətinin formalaşmasına çox kömək etmiş ola bilər. Daş mədəninin ən önəmli və ən uzun mağarası.

Mağara adını içindəki kristallar səbəbindən almışdır. Mağara ədəbiyyatında Kristály-mağara (Mezei 1967), Rókahegyi-kristálybarlang (Leél-Őssy 1958), Rókahegyi Kristály-mağara (Jakucs, Kessler 1962) və Rókahegyi yeni mağara (Bertalan 1976) adları ilə də rast gəlinir. Yaxınlıqdakı Róka-hegyi-mağaranın da ad dəyişiklikləri Kristály-mağara və Rókahegyi yeni mağara adlarıdır.

Tədqiqat tarixi

1958-ci ildə nəşr olunan və Leél-Őssy Sándor tərəfindən yazılmış araşdırmada, bu mağara Rókahegyi-kristálybarlang adı ilə təsvir edilmiş ola bilər. Təsvirə görə, Róka-heyi dağının K-i ucunda yerləşən böyük daş mədənində, təxminən dəniz səviyyəsindən 220 m yüksəklikdə mağaranın girişi var. Mağara girişində böyük, xarakterik bir buxar qaynağı şlanı müşahidə olunur, bu da uzaqdan da yaxşı görünür. Daş mədənçiliyi ilə açılmış və əvvəlcə bağlanmış kavernə kəşf edilmişdir. Mağaranın bir hissəsi qazılmışdır, bu hal-hazırda təxminən 30 m uzunluğunda və təxminən 10 m dərinlikdədir. Xarakterik, buxarlı su ilə yaranmış mağara (köhnə buxar qaynağı şlanı) dachsteini kireçdaşında meydana gəlmişdir. Hal-hazırda çox məhv olur, quru və tıxanır. Kertai György mağarada çoxlu noxud daşı aragonit kristalları haqqında yazmışdır, bunlar buxar sularından yığılıb. Mağarada buxar təsiri səbəbindən kireçdaşı çox tozlanır. Araşdırmaya Kevély-dağ qrupunu göstərən bir xəritə eskizi əlavə edilmişdir. Xəritə eskizində Rókahegyi-kristálybarlang coğrafi yerləşməsi görünür. Şəkildə və mətnində 1 nömrəsi ilə mağara işarələnmişdir.

1962-ci il Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztatóya görə, gömrük sərhədinin mağara tədqiqat qrupü Róka-hegyi-barlangtól qərbə doğru yerləşən, növbəti daş mədənində yeni bir mağara kəşf etdi. Giriş, dağın zirvəsindən təxminən 20 m aşağıda, daş çıxarışı səbəbindən açılmışdır. Üzvlər dar girişdən keçərək oval, çuxurlu, 2–3 m ölçülü və təxminən 8 m dərinlikdə bir şaftaya çatdılar. Divarda aragonitə böyüyən damcı daşları müşahidə etdilər, bunların arasında 50 sm uzunluğunda damcı daş da var idi. Yaxın səthə yaxın, inkişaf edən damcı daşların olması qeyri-adi hesab edildi. Şaftın dibində, dar bir boşluqdan keçərək təxminən 2×3 m ölçülü bir bölmə var, burada 1,5 m uzunluğunda və 50–60 cm enində kiçik bir göl kəşf edildi. Gölün yaranması fərqli idi və buna görə də göl ətraflı şəkildə təsvir edildi.

Təsvirə görə gölün dibində dalğalı, damcıdaşı kimi damcıdaşı var. Su səviyyəsi sabit idi, çünki əsrlər boyunca divarlardan və yuxarıdan damlayan suyun miqdarı sızan və buxarlanan suyun miqdarı ilə eyni idi. Suda kalsiumun konsentrasiyası daim artır və buna görə damcıdaşın çıxması özünəməxsus şəkildə baş verirdi. Damcıdaş suyun səthində, kənarlarında, üfüqi şəkildə böyüməyə başlayırdı. Bəzi yerlərdə damcıdaş 15 sm enə çatırdı. Kənarda 0,5 sm qalınlığında, qarlı ağ, divarlarda isə üç santimetr qalınlığında, açıq sarı damcıdaş var. Göldə, bir neçə yerdə incə damcıdaş göbələkləri böyümüş, bunlar gölün dibində incə gövdə üzərində dayanır. 3–4 sm diametrli, açıq sarı damcıdaş göbələklərinin üfüqi üstü var və damcıdaş göbələkləri göl suyunun hündürlüyü qədər yüksəkdir. Göl bir neçə yerdən fotoşəkillənib, çünki mağaranın davamı yoxdur və mədənçilik səbəbindən məhv olacaq. Buna bənzər, göl gülü yarpaqlarına xatırladan formasiya Deményfalvi-mağarada mövcuddur.

1962-ci ildə işığa çıxdığı qeyd olunur, “Bölgələr dünyası” kitabında oxunur ki, Rókahegyi Kristály mağarası Ulduzdağının üzərindəki böyük daş mədənində yerləşir. Çox məhv olan hevyə mənşəli mağaranın girişində tipik bir hevyə qaynağı çanağının qalıqları görünür. Mağarada çoxlu borsokaya yaranmışdır. 1967-ci ildə nəşr olunan “Pilis yol bələdçisi” kitabına görə, Ulduzdağının şimal-qərbində yerləşən Róka-hegy dağının bir daş mədənində Róka-hegyi Kristály mağarası var. Róka-hegyi mağara Kristály mağarasının qərbində yerləşən daş mədənində tapılır. Kristály mağarası uzun müddətdir tanınan, hevyə mənşəli, təxminən 30 m uzunluğunda və təxminən 10 m dərinliyində bir mağaradır. Divarlarını çoxlu borsokaya bənzər formalar örtür.

1973-cü ildə işığa çıxdığı qeyd olunan Budapeşt leksikonunda deyilir ki, Róka-hegy zirvəsində və yanlarında fəaliyyət göstərən və ya yarımçıq qalmış daş mədənlərinin çuxurları iki kiçik (hevyə mənşəli) şaft və bir neçə kiçik süni boşluq açır. 1974-cü ildə nəşr olunan “Pilis yol bələdçisi” kitabının Pilis dağları və Visegrádi dağları mağaralarının siyahısında (19–20. səhifələr) qeyd olunur ki, Pilis dağları və Visegrádi dağları mağaraları arasında Kristály mağarası yerləşir. Pilis dağları mağaralarını təsvir edən hissənin Kristály mağarası haqqında təsviri 1967-ci ildə nəşr olunan yol bələdçisinin Róka-hegyi Kristály mağarasını təqdim edən təsviri ilə eynidir.