Said Ahmadxoʻja madrasasi

Said Ahmadxoʻja mədrəsəsi — Margʻilondakı memarlıq abidəsi (XIX əsrin sonu).

1907—1909-ci illərdə Sayyid Axmadxonxo‘ja G‘iyosxo‘jayev tərəfindən qurulan. Sayyid Ahmadxonxo‘ja Qilich Burhoniddin soyundan gələn, hacı G‘iyosiddinxo‘ja eşonun oğludur. Sayyid Ahmadxonxo‘ja (XX əsr) öz dövrünün tanınmış, görkəmli alim‑sahibkarı olub, pambıq təmizləmə və yağ fabrikləri də tikdirmiş. 1897-ci ildə nəşr olunan „Farg‘ona viloyatının illik obzorü“ toplusunun pambıq təmizləmə fabrikləri üzrə məlumatnaməsində Sayyid Axmadxonxo‘ja G‘iyosxo‘jayevin 1893-cü ildə qurulmuş, buxarda işləyən pambıq təmizləmə fabriki olduğu qeyd olunmuş.

Sayyid Ahmadxonxo‘ja mədrəsəsi 1907-ci ildə başlanıb 1909-cu ildə tikilib tamamlanmış. Memarlıq məlum deyil. 18 otaq və 2 ayvanlı məsciddən ibarət olub.

Madrasa sahəsi 42,3×44,0 m. Hovuz (31,6x28,4 m) şimal‑şərq və cənub tərəfdən otaqlarla, qərbdən iki mərtəbəli, önündə ayvanlı məscid ilə əhatə olunmuş. Hovuzun ortasından eni 1,5 m çanaq keçmiş. Çanağın yaxınlığında köhnə çınar ağacı kök qaldırmış. Madrasa xaricdən düz olsa da, hovuz tərəfdən tikilmiş kungurador divarlarla ayrılmış sıra mehrobiy ravoqlar otaqları daha da gözəl göstərir. Xonaqoh (14x7 m) tutuş harilarla örtülmüş, şifti qırmızı və yaşıl xətlərlə ayrılmış, aralarına güllər və qırılmış budaqlar təsviri işlənmiş. Toqi və to‘sinlardakı güllü naxışlar daha incə, otaq divarı gəncdən zəncir və „qirma“ üslublu araqi sarrovla bəzədilmiş.

Bina pishiq g‘ishtdan qurulmuş, lakin ustalar yerli seysmik şərtləri nəzərə alaraq, məscid divarlarını iki sətirli qoş sinç ilə möhkəmlətmişlər. Bu məscidin ayvanı və tavanına sidirqa güllər qoyulmuş, bəzəkləri və üslubları müxtəlif olan belə gözəl Fərqona vadisində çox nadir rast gəlinir. 1985-ci ildə təmir edilmiş.

Amma madrasa bitdikdən sonra yalnız 19 il fəaliyyət göstərdi. 1909—1018-ci illər madrasa, 1928—1942-ci illər həbsxana, 1942—1986-ci illər ümumturş yer, 1986—1992-ci illər Marg‘ilon şəhəri Ədəbiyyat və incəsənət muzeyi, 1999-cu ildən „Hunarmand“ birliyi Marg‘ilon şəhər bölməsi idarəsi kimi fəaliyyət göstərib.

2007-ci ildə Marg‘ilon şəhərinin 2000 illik yubileyi münasibətilə bina tamamilə təmir edildi. 2007-ci il 7 sentyabr günü prezident I.Karimov arxitektura abidəsinə səfər etdiyi zaman burada „Milli sənətkarlıq mərkəzi“ açıldı. Mərkəzdə Marg‘ilonun məşhur sənətkar ailələri, „Təşəbbüs-2005“ sərgi‑müsabiqə qalibləri, məşhur ipəkli mətn ustası Turg‘unboy Mirzaahmedovun uşaqları Rahimjon və Rasuljon Mirzaahmedovlar ailəsi, Marg‘ilon çiğərçilik sənətini qoruyub gələn çiğər Solijon Ahmadalievin oğlu Şukrullo Ahmadaliev, misgərlərin nəsilinin 5-ci nümayəndəsi Abduhamid Madaliyevlərin ustaxanaları mövcuddur.

Mərkəzdə 500‑dən artıq sənətkar üzvü olan Marg‘ilon „Hunarmand“ birliyi idarəsi, sənətkarlıq məhsulları qalereyası və „Sənətkarlar muzeyi“ fəaliyyət göstərir.

Bəzi mənbələrdə mədrasanın adı „Şeyx‑ul‑islom“ də deyilir. Sonradan xalq tərəfindən madrasa onu quran insanın adı ilə adlandırılıb.

Məcmuə „A.Navoiy“ adlı məhəllə sahəsində Said Ahmad xo‘ja eşhon küçəsi 1‑evdə yerləşir.