Said Niyoz Sholikorboy mosque

Said sholikorboy kompleksi — Xivadakı memarlıq abidəsi. Tarixi şəhərin xarici hissəsi — Dishan qalasında inşa edilmiş. Məscid, medrese, minarə və 2 kiçik hovuzu özündə cəmləşdirir. Bu kompleksi quran tacir Sholikorboy şərəfinə adlandırılmış. 1842-ci ildə tikilib tamamlanmış.

Yerləşməsi

Said Sholikorboy kompleksi Xivanın xarici şəhər hissəsində — Dishan qalasında, Polvon Qapısı şəhər qapısından çox uzaq olmayan yerdə yerləşir, lakin hələ də tarixi Ichan qalası abidəsi kimi UNESCO-nun Dünya irsi siyahısına daxil edilib.

Tarixi

Kompleks Xiva xanlığında Olloqulixon hakimiyyəti dövründə təxminən 1830—1842-ci illərdə tikilmiş. Şöl (sholi) yetişdirilməsi və satışı ilə məşğul olan yerli tacir Said Niyoz Sholikorboy (sholikor — şöl yetişdiricisi) kompleksi qurucusuydu. Sayid Niyoz Sholikorni şöl əkən yəni dapmaçı deyənlər. Atası varlı tacirlərdən olub vəfat etdikdən sonra bütün varlığı oğlu Sayid Niyozun qalıb. O, Eronga getmiş, ticarət işlərini aparmış. Topladığı pullara Olloqulixondan icazə alaraq məscidi inşa etdirmiş. Sonradan məscidin yanında medrese və minarə də qurdurmuş.

Said Sholikorboy məscidi şəhərdəki Cümə günündən sonra ikinci böyük məsciddir. Məscid tikintisində memara qarşısına qoyulan tələblər aşağıdakılardan ibarət idi: daha çox insan tutacaq üstü bağlı məkan, hovuzun daxili tərəfində müsəlmanların istirahət edə biləcəyi meydançalar. Sayid Sholikorboy məscidi bu üslubda bina edilmiş.

Memarlığı

Kompleks (33,0x32,0 m) 2 hovuz, məscid, Medrese, avlu və minarədən ibarətdir. Məscid düz dördbucaqlı planlı (24,4x21,2 m), hündürlüyü 12 m., 9 kubbəli, 4 sütunlu mərkəzi kubbəsi rəvşən bəzəklərə söykənən, diametri (4,8 m) olan genişliyi ilə seçilir. Məscidə avlu vasitəsilə 3 bölməli 3 qapıdan daxil olunur. Avludakı sütunlarda yerli ağac oyma sənətinin ən yaxşı ənənələri əks olunmuşdur. Sütunlardan birində 1797-ci il tarixi saxlanılmışdır. Avlu divarlarına gəncdən oyma üsulu ilə naxışlar işlənmişdir. Məscidə şimaldan hovuz bağlanıb, hovuzun yarısını avlu tutmuşdur. Medrese (14,6x4,2 m) məscidin şərq tərəfindəki kiçik hovuz ətrafında nizamlı yerləşməyən bir neçə otaqdandır ibarətdir. Şərq və şimal tərəfdəki hücrələr 2 mərtəbəlidir. 1-ci mərtəbəsi oturacaqlı, 2-ci mərtəbəsi pəncərəlidir. Medrese və məscidə giriş arasında minarə (diametri — 4,5 m) qaldırılmışdır. Minarası Xiva şəhərinin hər yerindən görsənir. Minaranın üstünə çıxmaq üçün içində dövrəli zinbər qurulmuşdur. Bədəni bəzəklərlə zəngindir. Minaranın hündürlüyü 30 metrə çatır. Üstündəki şərəfinin altına rəvşən mezana işlənmişdir. Baş tərzindəki pəncərə bəzəyində “bantak” üslubu tətbiq olunmuşdur. 1983-ci ildə təmir edilmiş. Minara sərt kərpicdən tikilmiş. Hal-hazırda minara bir qədər əyilmişdir, Xorazm Məmmun akademiyasının alimləri tərəfindən orijinal halına qaytarılması üzrə praktiki işlər aparılır.

Ayvonun 3 sütununun hər biri ənənəvi Xiva memarlığı üslubunda taxta oymağı ilə nümunəvi bəzədilmiş.

Hal-hazırda məcmuədə Xiva cümə məscidi yerləşir.