Semiz Ali Pasha Mosque

Semiz Ali Paşa Camii və ya Cedid Ali Paşa Camii, Kırklareli vilayəti Babaeski rayonunun sərhədləri daxilində, Semiz Ali Paşa tərəfindən Mimar Sinan’a etdirilən tarixi bir Osmanlı dövrü məscididir.

Tarix

İnşa kitabəsi olmayan məscidin, 16-cı əsrdə Semiz Ali Paşa tərəfindən Hassa memarı Koca Sinan’a etdirildiyi bilinməkdədir. Hicri 982 tarixli bir mühasibat sənədinə görə içində mədrəsə, kervansaray və arastası da olan bir külliyə kimi inşa etdirildiyi ifadə edilsə də bu bina topluluğundan bu günə yalnız məscidin özü çatmışdır. Külliyəni təşkil etdiyi düşünülən mədrəsə, kervansaray, hamam və arasta haqqında dəqiq bir məlumat yoxdur. Mimar Sinan’ın əsərlərinin siyahılarında Babaeski‑dəki bir məscid və mədrəsənin adları yer alarkən hamam və kervansarayın adları keçmir. Edirne‑dəki Ali Paşa Çarşısı da yenə Semiz Ali Paşa tərəfindən Mimar Sinan’a etdirilmiş, çarşının gəliri bu məscidə vakfedilmişdir. Hüseyin Ayvansarâyî, Semiz Ali Paşa’nın etdirdiyi binalar arasında bir məscid, bir cüt hamam və bir çeşmə sayır. Babaeski‑nin 1911‑1912 illərində Bolqar ordusu tərəfindən işğalı zamanı məscidin minarəsi pabuç hissəsinə qədər yıxılmışdır.

Bərpa işləri

Məscid avlusunun qərbindəki giriş qapısı üzərində yerləşən təmir kitabəsinə görə Sultan II. Mahmud dövründə Hicri 1248 (Miladi 1832) ildə genişmiqyaslı bir bərpa keçirmişdir. Bu kitabə aşağıdakı kimi ötürülür:

1911‑1912‑də Bolqarlar tərəfindən yıxılan minarəsi 1934-cü ildə yenidən inşa edilmişdir. 1986‑1988 illəri arasında Edirne Vəkəflər Bölgə İdarəsi tərəfindən bərpa edilmişdir. 2013 və 2018 illərində də bərpa edilən məscid bu gün ibadətə açıqdır. Məscid, 08.04.1988 tarix və 7 saylı qərarla qeydiyyata alınmışdır.

Memarlıq

Tək kubbəsi, geniş bir avlusu və cüt sıra revaklı bir son məclis yeri olan məscidin harim hissəsi kvadrata yaxın düzbucaqlı planlıdır. İbadət edilən sahə, altı ədəd kəmər üzərində daşınan mərkəzi bir kubbə və yarım kubbələrlə örtülüdür. Bu məkanın şərq və qərb tərəfində böyük birer dayaq mövcuddur. Şimalında yerləşən cüt revaklı son məclis yeri bir çarpaz tonoz və iki‑iki kubbələrlə örtülmüşdür. Bütün kubbələr qurşunla örtülmüşdür. Məscidin bədən divarlarının künclərində çəki qüllələri yerləşir. Məscidin qərb küncündə kəsik daşdan inşa edilmiş minarəsi var. Balkan Müharibələri zamanı bir hissəsi yıxılan tək şerefəli minarəsi 1934-cü ildə orijinal vəziyyətinə görə bərpa edilmişdir.

Caminin harim hissəsinə iki yanında mihrabiyəlik olan bir cümlə qapısı ilə daxil olunur. Mihrab hissəsi xaricə çıxıntılıdır və üzəri yarım kubbə ilə örtülmüşdür. İç məkanın divarlarında yerləşən daşıyıcı payələr arasına isə məhfil hissələri yerləşdirilmişdir. Kubbanın keçid elementi olan pandantiflərin içində muqarnaslar mövcuddur. Caminin yuxarı mərtəbə pəncərələri sivri kəmərlər içində, daha böyük alt sıra pəncərələri isə düzbucaqlı xarici konturlarla əhatə olunmuşdur.

Cami avlusunda mihrab hizasında əsas giriş qapısı, sağ tərəfində isə üzərində günümüzə qədər çatmış tamir kitabəsi olan yan giriş qapısı yerləşir. Ətrafı revaklarla əhatə olunmamış avlusunun ortasında Osmanlının gec dövrlərində inşa edildiyi düşünülən on iki küncəli ağac damla örtülmüş şadırvan var. Avlusunun küçəyə açılan şimaldakı qapısının üzərində Goodwin tərəfindən qeyd olunan və Tuncelə görə bir kitabxana funksiyasındakı məkan olduğu düşünülən, lakin Semavi Eyice bu görüşə qarşı çıxan bir məkan yerləşir.