Sós-hegyi Niche

Sós-hegyi-kőfülke dolomitle, ya da çürük, kireçli qumdaşıda yaranmış mağaradır. Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşir. Turist bələdçilərində də yer alır.

Təsvir

Nagy-Szénás-hegycsoporta aid Nádor-hegyin D tərəfində, Piliscsaba kənar ərazisində, Piliscsaba daxili ərazisindən D-yə, Nagykovácsi daxili ərazisindən EN-yə, artırılmış qorunmuş ərazidə, meşədə kiçik bir qayalı divarın altında mağara yerləşir. Mağaranın 3 m enində, 1,3 m hündürlüyündə, üfüqi ox istiqamətində və DNy-yə baxan girişi var. Birbaşa tərk edilmiş kiçik bir daş çıxarma sahəsinin üzərində açılır, bu sahə təxminən 400 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşən dik qumdaşı pilləkənin K hissəsində yerləşir.

Sós-hegyi-kőfülke dolomitle, ya da çürük, kireçli qumdaşıda formalaşmışdır. Yəqin ki, donma nəticəsində yaranmışdır, ya da süni olaraq yaradılmış ola bilər, lakin mağara divarındakı alət izləri artıq görünmür, çünki daha sonra çürük səthlər üstünlük qazanıb. Yalnız bir boşluqdan ibarət mağaranın hündürlüyü içəriyə doğru tədricən azalır, eni isə çox dəyişmir. Mağaranın aşağı hissəsi demək olar ki, üfüqi, bir neçə qumdaşı parçası ehtiva edən boş qum dolğusundan ibarətdir, bu da qalın görünür. Lisenziya və mağara keçidi əsas avadanlığı olmadan boşluq keçilə bilər.

1984-cü ildə Sós-hegyi-kőfülke adı ilə ilk dəfə mağara elmi ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur. Mağara Nádor-hegyi-barlang (Kraus 2005), Nádor-üreg (Eszterhás 2007), Nagyszénási kőfülke (Bertalan 1976), Sóshegyi kőfülke (Thuróczy 1964), Sós-hegyi kőfülke (Pápa 1966) və Sós-Hegyi-kőfülke (Pápa, Dénes 1982) adları ilə də ədəbiyyatda rast gəlinir. Nagyszénási kőfülke adı yanıltıcıdır, çünki Nagyszénási-sziklaüregin də oxşar bir ad dəyişkənliyi var.

Tədqiqat tarixi

1964-cü ildə nəşr olunan, Az ölkənin mavi-tur yolu boyunca adlı kitabda kőfülke qeyd olunmuşdur. 1966-cı ildə nəşr olunan Budai-hegység bələdçi kitabına görə, 445 m hündürlüyündəki Sós-hegyin yanından keçərkən, 9 dəqiqə sonra gözəl qayalar var, bu qayalar yolun üstündə, sağ tərəfdə yerləşir. Yoldan bir dəqiqəlik məsafədə qayalar arasında açılan kiçik Sós-hegyi kőfülke əldə edilə bilər.

1976‑cı ildə tamamlanmış, Macarıstanın barmaqlığı adlı əlyazmada Sóshegyi kőfülke adlı mağara haqqında oxunur ki, onun digər adı Nagyszénási kőfülke və Piliscsabán, Sós‑dağında yerləşir. Sós‑dağ 445,1 HP‑dən 100 m‑yə, DK‑yə, piliscsabai vadinin daş mədəninin üzərində, turist yolunun üzərində, turist yolundan 12,6 m‑yə yüksəklikdə mağaranın girişi yerləşir. 5 m uzunluğunda və təxminən 3 m dərin, çökük daş qulağı. Əlyazmanın mağara ilə bağlı hissəsi iki ədəbi əsərə əsaslanaraq yazılmışdır.

1982‑ci ildə nəşr olunan, Budai‑dağları yol bələdçisi adlı nəşrdə qeyd edilir ki, Sós‑dağ yanından keçərkən, on dəqiqə sonra gözəl qayalar tapılır, bunlar yolun üzərində, sağ tərəfdədir. Yoldan bir dəqiqəlik məsafədə qayalar arasında açılan kiçik Sós‑Hegyi‑kőfülke‑yə çatmaq mümkündür. 1984‑cü ildə çıxan, Macarıstanın mağaraları adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Budai‑dağlarında yerləşən mağara Sós‑hegyi‑kőfülke adı ilə, Nagyszénási kőfülke adlı variantla qeyd olunmuşdur. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug‑dağlarının mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən, 1:500 000 ölçü nisbətində xəritədə mağaranın coğrafi mövqeyi göstərilir.

Takácsné Bolner Katalin 1991‑ci il mayın 23‑də Sós‑hegyi‑kőfülke‑nin plan xəritəsini, uzun kəsik xəritəsini və kəsişmə xəritəsini çəkmişdir. Kraus Sándor 2004‑cü ilin may ayında özünün Nádor‑hegyi‑barlang‑naməli mağarasını tapmışdır. Mavi zolaq və mavi çarpaz işarələrin kəsişməsindən Piliscsaba‑ya, ENy‑yə, təxminən 1,5 km‑də kiçik yan vadisi soldan aşağı axır. Yolun sağ tərəfində təxminən 8 m hündürlüyündə bir qayalıq var. Qayaların K‑ci tərəfi yanında, yuxarı doğru irəlilədikcə bir qayalıq çöküşü yerləşir, onun dibində bir mağara girişi var.

Kraus Sándor mağara girişinin fotoşəkilini, həmçinin mağaranın plan xəritə eskizini və uzun kəsik xəritə eskizini hazırlayıb. Yerini xəritədə işarələyib. Dolomitte yaranmış rahat bivak ölçülü, təxminən 3 m uzunluğunda və təxminən 3 m enində mağara ehtimal ki, donma mənşəlidir, çünki əhəmiyyətli tektonik xətt görünmür. Havanın təsiri mağaranın top şəklində formalarını formalaşdırmış ola bilər.

Mocsári Attila 2007-ci ilin baharında özünün əvvəlcədən qeyd edilməmiş boşluğu tapdı. Nádor-üreg onun fikrincə ehtimal ki, süni mənşəlidir və köhnə daş mədəninin işçiləri tərəfindən hazırlanmışdır, lakin boşluq tamamilə mağara kimi görünür. Dörd‑beş nəfərə uyğun, müvəqqəti bivak yeri. Mocsári Attila 2007-ci ildə bir yerşəkil çəkmışdır, burada mağaranın coğrafi yerləşməsi görülür. Eyni vaxtda mağaranı və onun ətrafını göstərən fotoşəkillər çəkmişdir. Mağaranı Mocsári Attila 2007-ci il mayın 9‑unda ölçmüş, sonra ölçmə məlumatlarından istifadə edərək mağaranın plan xəritəsini və uzun kəsik xəritəsini hazırlamışdır. Ölçmə məlumatlarına görə mağara 4,2 m uzunluğunda, 3,2 m enində və ortada 0,8 m hündürlüyündədir.