State Nature Reservat "Akzhaiyk"

"Oqyoyiq" dövlət qoruğu - Atirov vilayətinin Maxambet rayonunda və Atirov şəhərinə aid torpaqlarda yerləşir.

Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 2009-cu il 6-fevral tarixli 119-cı qərarı ilə Yoyiq çayının dodağında və Xəzər dənizi sahilində „Oqyoyiq“ dövlət qoruğu yaradıldı.

2009-cu il 1-aprel tarixində Yoyiq çayının dodağı və Xəzər dənizi sahili ərazisi beynəlxalq əhəmiyyətə malik su-batıq torpaq siyahısına daxil edildi. Bu, sahəsi baxımından bu siyahıya daxil edilmiş Tengiz-Qorğaljin göllər sistemi sonrası ikinci qazax vilayəti idi.

2014-cü ildə qoruq UNESCO-nun Qlobal biosfer rezervatları sisteminə daxil oldu.

Hidrologiyası

Hidrologik rejim aprel ayının ikinci yarısında Jayiq çayındakı su səviyyəsinin mərhələli yüksəlməsi ilə təsvir olunur, o may-iyun aylarında bahar-yaz daşqınlarına keçir, maksimal miqdarı may ayının sonunda və ya iyun ayının birinci yarısında baş verir. Yuxarı su səviyyəsindən sonra, avqustdan sentyabradək, əvvəl sürətlə, sonra isə tədricən azalmağa başlayır.

Yoyiq çayının aşağı axınının dərinliyi hər il bahar daşqınları ilə yuyulduğu üçün daimi olur. Baharda, su çox olduqda, su səviyyəsi 3-7 m-ə qədər yüksəlir, sahələrin dərinliyi 7‑dən 20 m-ə qədər, sahil boyunca suyun orta dərinliyi 3-5 m-dir.

Yoyiq çayı yalnız qarla qidalanan adi çaylara aiddir. Onun axını əsasən yüksək dərəcədə inkişaf etmiş çay şəbəkəsinin yuxarı hissəsində yaranır. Ural şəhərindən dənizə qədər, Barbastaudan başqa, Yoyiq çayının qolları yoxdur. Çayın illik axını quru olduqda ildə 2 km³‑dən, su çox olduqda isə ildə 12 km³‑ə qədər dəyişir. Çaydakı su miqdarı ərimiş qarın intensivliyinə və Yoyiq çayının yuxarı hissəsinin su ilə təmin olunmasına bağlıdır.

1978-ci ildən etibarən Xəzər dənizi səthi kəskin qalxmağa başladı. Dəniz səthinin orta qalxma sürəti ildə 14 sm, bəzi illərdə isə ildə 30 sm‑ə çatdı.

Geniş sığındırıcı sular, aşağı və quru torpağın kiçik yan çökəkləri, dəniz sahillərinin konfiqurasiyası, küləyin fəal fəaliyyəti, su nəqliyyatının inkişafı və geri dönüş dalğaları üçün şərait yaradır. Burada ayda orta hesabla 3‑4 su seli və 4‑5 dəfə geri dönüş qeyd olunur. Xəzər dənizi sahilindəki hidroloji və morfoloji proseslərin əsas xüsusiyyətlərindən biri odur ki, bu proses dəniz səthinin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi şərtlərində baş verir. Orta külək şəraitində sahil xətti hərəkəti 3‑5 km, ekstremal şəraitdə 8‑12 km, sahilin bəzi bölgələrində su seli 20‑30 km‑ə çatır.

Şimali Xəzərdə su seli mövsümlülüyü aydın görünür. Ən yüksək tezlik payı payızda (oktyabr‑noyabr, 25,1 %), yayda (iyun‑iyul, 21,3 %) və baharda (aprel‑may, 16,7 %) olur.

İqlimi

Şimali Xəzər bölgəsinin iqlimi kəskin kontinentaldır, yayları uzun, isti və quru, toz fırtınaları torpağı qurudur, qışları isə az və qeyri‑sabit qar yağır. İllik orta yağış 150 mm (50‑dən 300 mm‑a qədər). Küləyin orta illik sürəti 5,5‑7 m/s. Nisbətən rütubət yayda 37 %-dən, qışda 80‑84 %-dən artıq olmur. Yağış miqdarı azdır — ildə 150‑190 mm. Güclü külək və toz fırtınaları mövcuddur. Külək sürəti 5‑6 m/s, nadir hallarda 12 m/s‑a qədər artır. Fırtınalar ildə orta hesabla 20‑30 gün baş verir.

Bitkilər və heyvanları

Son tədqiqatlara görə, bitkilər siyahısı Şimali Xəzər bölgəsinin Qazaxıstan hissəsinin florasının təxminən 54 % təşkil edən 33 nəsilə aid 130 növü özündə birləşdirir. Burada siz Qazaxıstan Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir bitkiləri tapa biləcəksiniz.

Su və ya su ekosistemlərinin bitkiləri iki əsas növə bölünür: fitobentos-su sütununun dibində yerləşən böyük su otları cəmiyyəti və yuxarı su bitkiləri; -yuxarı, səth qatlarındakı qigrofıtlar (qamış, qamış və s.). b., o cümlədən, su səthində üzənlər (ağ tündgül, su qozu və s.). b. və su altı qat (şox, kalamış otu və s. b. bitkilərin üstünlük təşkil etdiyi cəmiyyətlər.

Quşlar arasında nadir növlər var: Qoraboý, şpal, kiçik balıqça, Misir dovruğu, sultonka. Uçuş zamanı minlərlə flamingo, jingalak, karabatak, ağquş, həmçinin, itki təhlükəsi altında olan qazlar burada dayanır.

Qoruma sahəsində 78 növ südçülər mövcuddur. Ərazidə itki təhlükəsi altında olan növlər siyahısına quşların 20 növü, həşəratların 24 növü, sürünənlərin 2 növü və südçülərin 2 növü daxildir. Balıqlar və Xəzər dənizi möhürləri itmə təhlükəsi ilə qarşı-qarşıyadır.